Waar een kus tussen twee homoseksuele personages in Goede Tijden, Slechte Tijden tien jaar geleden nog voorpaginanieuws was, zijn er nu veel meer series en films te zien waarin de lhbtiq+-gemeenschap wordt vertegenwoordigd. Vooruitgang, vinden belangenverenigingen COC en Transgender Netwerk Nederland, maar het gevaar van schadelijke stereotypes is nog niet geweken.

"Als er positieve ontwikkelingen te melden zijn, doen we dat ook graag, en dat is er zeker als het gaat om representatie", zegt COC-woordvoerder Philip Tijsma. "Kijk naar Thorn de Vries (non-binaire acteur in SpangaS en ANNE+, red.) en bij First Dates zie ik bijna dagelijks wel koppels van hetzelfde geslacht voorbijkomen. Ook in reclames, zoals van Slachtofferhulp, zie je bredere representatie."

Het COC wordt bijna wekelijks benaderd door film- en tv-makers die bewust bezig zijn met representatie en diversiteit in hun titels. "Het is niet zo dat al deze makers specifiek bezig zijn met een verhaal dat direct te maken heeft met de lhbtiq+-gemeenschap, maar ze willen vooral de diversiteit van de wereld in hun verhaal terug laten komen. Ze vragen onze hulp om dat zo goed mogelijk weer te geven. Dat is alleen maar positief."

Tijsma ziet dat dat de seksuele oriëntatie of genderidentiteit van een personage niet meer allesbepalend is voor het verhaal van een film of serie. "Het gaat niet meer alleen maar over bijvoorbeeld het homo-zijn en de strijd die daarbij komt kijken. Hun seksualiteit is nu vaker onnadrukkelijk en vanzelfsprekend, en niet de hoofdzaak van het verhaal."

Het COC hoopt wel dat makers nog meer oog krijgen voor 'diversiteit binnen diversiteit'. "Kies behalve voor homoseksuele mannen ook eens voor een trans persoon van kleur of een lesbisch of biseksueel karakter, zodat kijkers zien hoe divers onze gemeenschap is."

Acteurs Thorn de Vries en Hanna van Vliet vertolken hoofdrollen in de film ANNE+.

Acteurs Thorn de Vries en Hanna van Vliet vertolken hoofdrollen in de film ANNE+.
Acteurs Thorn de Vries en Hanna van Vliet vertolken hoofdrollen in de film ANNE+.
Foto: BrunoPress

'Makers lijken zich bewuster te worden van negatieve stereotypes'

In samenwerking met Netflix maakte Transgender Netwerk Nederland (TNN) de kijkgids Jij bent nu te zien, waarin films en series met transgender en non-binaire personages die via de verschillende streamingdiensten te zien zijn op een rijtje worden gezet.

"Er zijn steeds meer titels te vinden waarin transgender en non-binaire personages mooi worden weergegeven en bepaalde negatieve stereotypes en clichés achterwege blijven. Makers lijken zich hier de laatste jaren bewuster van geworden", vindt Freya Terpstra van TNN.

Brede representatie die niet gestoeld is op stereotypes is essentieel voor jonge lhbtiq+'en, vinden beiden. "Door te laten zien dat er meer is dan alleen hetero en cisgender, zorg je ervoor dat je jongeren helpt in hun zoektocht naar hun identiteit. Ze kunnen zich herkennen in wat ze zien en dat kan helpen om jonger uit de kast te komen", aldus Terpstra.

"Jonge lhbtiq+'en worstelen vaak een tijd met wie ze zijn en durven daar eerst nog niet voor uit te komen", legt Tijsma uit. "Dan kunnen films en series waarin ze zichzelf terugzien heel belangrijk zijn. Verhalen waarin ze te zien krijgen dat je kunt zijn wie je bent en nog steeds een gelukkig en succesvol leven kan leiden, kunnen het verschil maken. Daarom is het ook belangrijk dat het niet meer alleen maar leed is bij lhbtiq+-personages, waar het vroeger vaker naar neigde."

De juiste representatie kan volgens hen bijdragen aan veiligheid van de lhbtiq+-gemeenschap. "Veel Nederlanders zeggen geen moeite te hebben met mensen uit de lhbtiq+-gemeenschap, maar een derde vindt zoenende mannen nog steeds aanstootgevend (blijkt uit cijfers van Sociaal en Cultureel Planbureau, red.) en een klein deel reageert daar heel heftig op. Hoe meer je het laat zien, hoe vanzelfsprekender het wordt", aldus Tijsma.

De FX-serie Pose, die ook op Netflix te zien is, heeft de cast met de meeste transgender vrouwen als actrices. Van links naar rechts: Hailie Sahar, Angelica Ross, MJ Rodriguez en Indya Moore.

De FX-serie Pose, die ook op Netflix te zien is, heeft de cast met de meeste transgender vrouwen als actrices. Van links naar rechts: Hailie Sahar, Angelica Ross, MJ Rodriguez en Indya Moore.
De FX-serie Pose, die ook op Netflix te zien is, heeft de cast met de meeste transgender vrouwen als actrices. Van links naar rechts: Hailie Sahar, Angelica Ross, MJ Rodriguez en Indya Moore.
Foto: Getty Images

'Negatieve stereotypes wegen zwaarder bij minder representatie'

Er zijn echter ook nog steeds negatieve stereotypes te vinden en die brengen gevaar met zich mee, stipt Terpstra aan. "Er zijn titels die we hierom bewust uit onze kijkgids hebben gelaten. Bijvoorbeeld de 'ontmaskering' van een transgender personage en de reactie van afschuw tegenover de geslachtsdelen van transgender mensen zijn hardnekkige tropes (veel gebruikte verhaallijnen, red.) die nog steeds terugkomen."

Die fixatie op de lichamen van transgender personen is volgens Terpstra een van de oorzaken dat transgender vrouwen met geweld te maken krijgen. Deze passages in films, series of comedyshows hebben dan ook wel degelijk impact op het echte leven, meent zij.

Ook in de omstreden stand-upshow The Closer van Dave Chappelle zijn geslachtsdelen van transgender mensen een onderwerp van spot. Het valt TNN dan ook tegen dat Netflix de show van Chappelle aanbiedt. "Het is jammer dat Netflix de kritiek op de show in eerste instantie wegwuifde, terwijl het eerder juist de documentaire Disclosure maakte over de representatie van trans personen", aldus Terpstra.

Ze wil daarmee echter niet zeggen dat grappen over transgender personen überhaupt uit den boze zijn. "Natuurlijk kun je grappen maken, maar doordat de representatie van transgender personen - hoewel gegroeid - nog altijd niet overhoudt, wegen zulke negatieve stereotypes zwaarder."