Woensdag 10 augustus 2022 | Het laatste nieuws het eerst op NU.nl

Film over Deventer moordzaak: 'Mooi als mensen beschaamd de zaal uitlopen'

Het verhaal van de langslepende Deventer moordzaak is verfilmd. Journalist Bas Haan (die onderzoek deed naar de zaak) en hoofdrolspeler Fedja van Huêt hopen dat het kijkerspubliek door De Veroordeling leert dat beeldvorming en framing de feiten behoorlijk kunnen doen ondersneeuwen.
Door Danja Koeleman

"Het zou leuk zijn als mensen, los van de verbazing over hoe het echt zit, ook een beetje met schaamte de zaal verlaten", zegt Van Huêt.

"Omdat je jezelf betrapt op het feit dat je bent meegegaan in de framing en de publieke veroordeling. Als mensen zich daar beschaamd over voelen, zou dat mooi zijn. Laten we liever kijken naar de feiten en de wetenschap, dan naar mensen die onwaarheden blijven herhalen."

Journalist Haan, in de film vertolkt door Van Huêt, deed destijds onderzoek naar de zaak en schreef ook het boek De Deventer moordzaak: het complot ontrafeld. "Vanaf het begin ben ik duidelijk geweest: de film moet hetzelfde blootleggen als het boek, namelijk hoe de machinatie van beeldvorming en framing werkt. De film moet niet over mij gaan", legt Haan uit.

De Deventer moordzaak in het kort

  • In september 1999 werd weduwe Jacqueline Wittenberg in haar woning in Deventer vermoord.
  • Ernest Louwes, de belastingadviseur van Wittenberg, werd op verdenking van moord gearresteerd. Hij werd eerst vrijgesproken, maar later veroordeeld tot twaalf jaar gevangenisstraf. Nadat bleek dat er gesjoemeld was met de geurproeven die Louwes als veronderstelde dader aanwezen, was hij weer op vrije voeten.
  • Nieuw DNA-bewijs zorgde er een half jaar later voor dat hij toch werd veroordeeld. Een uitzending van Netwerk, gemaakt door Bas Haan, zorgde voor landelijke bekendheid van de zaak.
  • In 2006 werd bekendgemaakt dat er een nieuw oriënterend onderzoek werd gestart naar aanleiding van gegevens die zijn verzameld door opiniepeiler Maurice de Hond. Kern van zijn verhaal was dat hij Michaël de Jong, oftewel 'de klusjesman', als werkelijke dader zag. Hierdoor kwam er veel media-aandacht voor de zaak en De Hond kreeg in talkshows als De Wereld Draait Door de kans om zijn verhaal te doen. De Jong en zijn vriendin kregen vervolgens te maken met ernstige bedreigingen en deden aangifte wegens smaad, laster en belaging. In 2009 moest De Hond 45.000 euro schadevergoeding betalen aan De Jong en diens vriendin.
  • Louwes is sinds 2009 weer op vrije voeten. Hij gaf destijds aan dat hij wil doorgaan met zijn strijd om zijn onschuld te bewijzen. In 2014 werd er een nieuw onderzoek gestart, dat nog niet is afgerond. "Dat doet niets af aan het feit dat de zaak formeel juridisch op dit moment de status van 'onherroepelijk' heeft", zegt Haan.

In 2010 werd Haan al benaderd met het idee om van zijn boek een film te maken. Vanwege problemen met financiering duurde het zo'n tien jaar tot de film er daadwerkelijk kwam. "De grap is dat het verhaal juist steeds urgenter is geworden. Met de complottheorieën rond corona, Trump, noem maar op. De film legt haarfijn uit hoe het mechanisme werkt, hoe meningen en emoties het kunnen winnen van feiten en hoe je dan enorme ellende krijgt."

Van Huêt werd benaderd voor de hoofdrol en was gelijk gegrepen. "Ik had zelden zo'n goed script gezien. Toen ben ik het boek van Bas gaan lezen. Ik had wel iets meegekregen van de Deventer moordzaak, maar heb me er nooit bewust mee beziggehouden. Toen ik in de zaak dook, ontdekte ik hoe belangrijk het verhaal is dat de makers willen vertellen."

'Klusjesman' Michaël de Jong en zijn vriendin Meike, in de film gespeeld door Yorick van Wageningen en Lies Visschedijk.

'Bizar mezelf terug te zien'

De acteur had veel steun aan Haan bij de voorbereiding van zijn rol. "Ik heb veel gesprekken met hem gevoerd, ben rondgeleid op de redactie en kon hem 24/7 bellen om een vraag te stellen of te sparren. Hij heeft zelfs de teksten ingesproken, zodat ik zijn Brabantse accent kon leren."

"Het is bizar om mezelf terug te zien, alsof ik op een andere planeet zit", zegt Haan. "Maar de film gaat niet over mij, maar om de intentie van een journalist die het verhaal voorop wil stellen. Die ondergeschiktheid neemt Fedja mee. Je ziet niet Brad Pitt die een journalistieke held speelt, maar een lompe Brabo die gewoon z'n werk doet."

Geen contact geweest met De Hond

Naast Haan, veroordeelde verdachte Ernest Louwes en 'klusjesman' Michaël de Jong speelt ook Maurice de Hond een rol in het verhaal. Hij wees De Jong ten onrechte aan als dader en de fragmenten waarin hij dat deed, worden vertoond in de film.

"Enerzijds heb je het geacteerde en gedramatiseerde verhaal van de klusjesman en zijn vriendin en anderzijds de echte Maurice de Hond. Het voorkomt bij voorbaat de discussie of hij verkeerd geciteerd is, of dat het overdreven is neergezet", zegt Haan.

"Als je bijvoorbeeld de scène in de talkshow van Claudia de Breij zou naspelen, zou men het misschien overdreven vinden, maar zo is het echt gebeurd. En wat je in de film ziet, is nog maar een selectie van de onzin die hij heeft gespuid over de klusjesman."

Volgens Van Huêt is er geen contact geweest met De Hond. "Maar dat hoeft natuurlijk ook niet. We verdraaien zijn woorden niet, gebruiken alleen beelden van dingen die hij zelf gezegd heeft. Zeker als je een film maakt over beeldvorming, moet je daar zelf niet intrappen."

De Deventer moordzaak is nog niet voor 100 procent afgesloten. In 2014 werd op verzoek van Louwes' advocaat een nieuw onderzoek aangekondigd waarin opnieuw werd gekeken naar de zaak en de bewijzen. Dat onderzoek loopt nog steeds. Toch is het boek voor Haan wel dichtgeslagen.

"De zaak heb ik eigenlijk al afgesloten toen ik het boek schreef", zegt de journalist. "Maar door wat er nu rond de film gebeurt, ben ik er toch wel druk mee. Voor mij is de film een cadeau boven op de erkenning die ik voor het boek kreeg."

De Veroordeling draait vanaf donderdag 2 september in de bioscoop.

Deze inhoud kan helaas niet worden getoondWij hebben geen toestemming voor de benodigde cookies. Aanvaard de cookies om deze inhoud te bekijken.

Lees meer over:

Deventer moordzaakFedja van HuêtFilms & Series

Aanbevolen artikelen