Een feest van herkenning was het dit jaar in de bioscoop. Bij de tien wereldwijd best bezochte films, ging het negen keer om een vervolg, remake of uitbreiding van een franchise. Waarom gaan we zo graag naar dit soort films? Is er nog wel ruimte voor vernieuwing? En hoe zal het bioscoopaanbod er over tien jaar uitzien? NU.nl vroeg het aan een filmwetenschapper en een bioscoopexploitant.

De cijfers liegen er niet om. Achttien van de twintig best verdienende films aller tijden werden uitgebracht na 2010. De twee films die voor dit jaar uitkwamen (Avatar en Titanic) zijn de enige opzichzelfstaande films, zonder voorganger, in de lijst. De top tien werd dit jaar ververst met twee nieuwkomers: Avengers: Endgame (de best verdienende film ooit) en The Lion King. Laatstgenoemde staat in in de lijst ver boven het origineel uit 1994.

Vervolgen en remakes zijn geliefd bij studio's, zoveel mag duidelijk zijn. Radio Times maakte onlangs een overzicht waarin de toename van de afgelopen twintig jaar duidelijk is terug te zien.

Een vervolg op Frozen, een Marvel-film, een nieuwe Aladdin: in de top tien met best bezochte films komen er zes uit de stal van Disney. Allemaal zijn ze een remake of een nieuw deel in een al bestaand filmuniversum.

Beste bezochte films van 2019

  • Avengers: Endgame
  • The Lion King
  • Spider-Man: Far from Home
  • Captain Marvel
  • Frozen II
  • Toy Story 4
  • Joker
  • Aladdin
  • Fast & Furious Presents: Hobbs & Shaw
  • Ne Zha

Concurrenten Disney zetten in op veilige producties

Filmwetenschapper Dan Hassler-Forest stelt vast dat Disney en een paar andere mediabedrijven steeds meer zeggenschap hebben over wat er gemaakt wordt. "Ze investeren veel in doorlopende franchises, een streamingkanaal en eindeloos veel films en series die ze in verschillende media kunnen etaleren. Daarmee hebben ze een vanzelfsprekend voordeel boven de competitie in een druk medialandschap."

"Disney heeft dit jaar met tien films meer dan twee keer zoveel verdiend als Universal, dat negentien films uitbracht", vertelt Hassler-Forest. "Disney kan met haar Marvel-, Pixar- en Star Wars-productie elke zes, zeven weken een grote film uitbrengen en het is voor de competitie heel lastig om daartussen te komen." Daarom zetten Disneys concurrenten in op producties die zij als veilig zien: een nieuwe Mission: Impossible-film, een nieuwe Addams Family.

Bekijk hier de trailer van The Lion King
108
Bekijk hier de trailer van The Lion King

'We hebben meer hang naar nostalgie'

Al deze films zijn volgens Hassler-Forest titels waarmee het publiek is opgegroeid, dus vanzelfsprekend zijn zij benieuwd naar een vervolg of nieuwe versie. "Het gevoel van nostalgie wordt sterk aangesproken en door de film te kijken, gaat het publiek terug naar de ervaring zoals we ons die herinnerden."

De filmwetenschapper legt uit dat mensen in tijden van economische onzekerheid en politieke angst meer behoefte hebben aan nostalgie.

"In de jaren negentig, toen er ook veel vervolgen en remakes uitkwamen, werd er teruggegrepen op de jaren vijftig, nu is dat de jaren tachtig. De klimaatcrisis, een verslechterde economie en onrustige politiek, het zijn dingen waarmee je kunt verklaren waarom we een hang hebben naar nostalgie waarin we ons even kunnen verliezen."

Bekijk hier de trailer van Jumanji: The Next Level
147
Bekijk hier de trailer van Jumanji: The Next Level

'Succes van film steeds lastiger te voorspellen'

Maar Disney is niet de enige maatschappij die om de haverklap een vertrouwde titel uitbrengt. Zo kon de bioscoopbezoeker het afgelopen jaar kijken naar vervolgen of nieuwe versies van Jumanji, Men in Black en Rambo.

Hoewel je misschien anders zou verwachten, werden de twee laatstgenoemde titels geschaard onder de noemer flop. "Het publiek is kritisch en niet zomaar te overtuigen", stelt de filmwetenschapper. "Of een film een succes wordt, is steeds moeilijker te voorspellen. Hoeveel je kunt kopiëren en hoeveel je kunt blijven variëren, is maar de vraag. Als de mix daarvan net niet goed is, of als de film net niet op het juiste moment komt, kan het succes uitblijven."

Desalniettemin lijkt de bioscoop overspoeld te zijn met films die een enorm budget hebben. "De balans tussen blockbuster en gewone speelfilms is de laatste jaren enorm veranderd", zegt Hassler-Forest. "Voorheen waren er per jaar een paar grote blockbusters en veel middenbudgetfilms, dat lijkt nu wel andersom."

Wat de kijker wil, wordt gedraaid

Pathé laat in reactie aan NU.nl weten per week te kijken naar de beste mix op het gebied van programmering voor zowel jonge als oude bezoekers. De keten wil hierbij alle genres kunnen aanbieden. Het afgelopen jaar hebben ze zeshonderd verschillende titels aangeboden.

Dat blockbusterfilms vaak langer en vaker te zien zijn dan de gemiddelde dramafilm, komt volgens Pathé doordat de keuze bij de bezoeker ligt. "En waar de voorkeur voor de bezoeker ligt voor film of special en format, die draait het langste door."

Pathé zelf ziet een grote toename in vervolgen die na een lange tussenperiode verschijnen. In 2019 waren dat onder meer Rambo, Men in Black: International en Doctor Sleep. "De sequels die na lange tussenpauzes in 2020 op de planning staan, zijn Charlie's Angels, Bad Boys for Life, Legally Blonde 3, Top Gun: Maverick, Coming 2 America en Ghostbusters: Legacy."

Bekijk hier de trailer van Charlie's Angels
118
Bekijk hier de trailer van Charlie's Angels

Dystopisch toekomstperspectief

Of de reboot- en vervolgtrend zich gaat doorzetten, is volgens filmwetenschapper Hassler-Forest lastig te voorspellen. "In het verleden hebben we gezien dat de groei van dit soort processen afhankelijk is van hoe de politiek omgaat met regulering."

En die regulering lijkt nog nooit zo laks te zijn als nu, stelt de filmkenner. "Dat blijkt wel uit het feit dat Disney toestemming kreeg om Fox te kopen en daarmee meer dan 40 procent van de kaartverkoop in Amerika in handen kreeg. Maar als er een nieuwe regering komt en die zegt: hé, dit gaat niet, dan kan dit zomaar ineens veranderen. Als de lijn zich voortzet zoals hij nu is, dan lijkt het bijna alsof binnen vijf jaar alles van Disney zal zijn. Best een dystopisch toekomstperspectief."