Mysteries en mindfucks, dat is waar M. Night Shyamalan zichzelf twintig jaar geleden mee op de kaart zette. De hypes rondom The Sixth Sense en Unbreakable maakten van de Indiaas-Amerikaanse filmmaker een van Hollywoods grootste beloftes. Daar bleef hij zeker niet altijd consequent aan voldoen. Maar nu is hij toch echt terug.

Die nieuwe opleving begon al in 2015. Nadat de dure producties The Last Airbender en After Earth relatief weinig opbrachten en vrijwel unaniem verguisd werden (Rotten Tomatoes-scores van respectievelijk 5 en 11 procent), bleek The Visit een gouden greep. De horrorfilm over twee kinderen die voor het eerst logeren bij hun griezelige grootouders, verdiende zijn minieme budget van 5 miljoen dollar ruim negentien keer terug.

De winst van de bovennatuurlijke thriller Split (2017), waarin James McAvoy een duivelse ontvoerder met 23 verschillende persoonlijkheden speelde, ging daar nog ruimschoots overheen. De 9 miljoen dollar die de film had gekost, werd uiteindelijk verdertigvoudigd. Met een slotscène die een onverwachtse koppeling naar Unbreakable maakte, begon het enthousiasme rondom Shyamalan te groeien als vanouds.

Nu is er Glass, waarmee de regisseur na bijna twintig jaar zijn duistere trilogie rondom strips en superhelden compleet maakt. Naast McAvoy keren Bruce Willis en Samuel L. Jackson terug als de tegenpolen uit Unbreakable: de onkwetsbare David Dunn en zijn tegenstander Elijah Price. De drie mannen, die vreemde gelijkenissen met striphelden vertonen, belanden in een psychiatrisch ziekenhuis. Daar worden ze behandeld voor waanideeën. Kijkers worden aan het twijfelen gebracht: beschikken de drie gemankeerde mannen wel echt over de bovennatuurlijke gaven die we eerder hebben gezien?

Bijna twintig jaar gewacht op juiste moment

"Tijdens het maken van Unbreakable had ik hier al een versie van in m'n hoofd", vertelt Shyamalan in Londen. "Maar destijds werd die vreemdsoortige toon nog niet zo breed geaccepteerd. Tegenwoordig kunnen kijkers maffe en donkere dingen beter waarderen, zoals een volwassen man die als een kind op rolschaatsen danst. Ik heb het moment afgewacht dat ik voor die gekke, duistere en emotionele toon kon gaan. Tot het goed voelde."

Heeft dat ook te maken met de hausse aan superhelden die de afgelopen jaren in de bioscoop verscheen? "Nee", reageert Shyamalan. "Grappig, dat zou je inderdaad haast denken, maar ik heb slechts een klein commentaar toegevoegd over onze fascinatie voor superhelden." 

In plaats van Marvels stripverfilmingen, gaat Shyamalans trilogie meer over strips als fenomeen. "Om duidelijk te maken dat strips belangrijk zijn", vertelt de 48-jarige filmmaker. "Omdat ze bemoedigende verhalen vertellen. In de film zit ook een kleine toespeling naar geloof. Religie benadrukt dat de macht buiten ons bereik ligt, terwijl strips juist verhalen vertellen waarin die macht in ons zit."

Meer over M. Night Shyamalan

  • Na twee kleine films te hebben gemaakt, werd The Sixth Sense in 1999 Shyamalans grote doorbraak
  • Die bovennatuurlijke thriller leverde wereldwijd ruim 670 miljoen dollar op. Ook ​Unbreakable (2000) en vooral Signs (2002) zorgden voor grote opbrengsten
  • Er waren minder positieve reacties op The Village (2004), Lady in the Water (2006) en The Happening (2008)
  • The Last Airbender (2010) en After Earth (2013) werden verguisd en de bioscoopopbrengst viel tegen
  • Voor The Visit (2015) en Split (2017) gooide Shyamalan het roer weer om, met een grote comeback als resultaat

Dat element is ook zeker terug te vinden in het personage van Samuel L. Jackson. Meestermanipulator Price heeft niet alleen een uitzonderlijk zwak gestel, maar wordt in de eerste helft van Glass ook nog eens onder stevige verdoving gehouden. Jackson verroert dus geen vin, maar houdt desondanks de aandacht al vroeg vast.

"Als acteur word je aangeleerd om altijd actief te luisteren", legt de zeventigjarige acteur uit. "Zelfs als je volkomen stil zit, moet je actief zijn. Je wil niet naar de achtergrond verdwijnen, tenzij dat voor het script nodig is. Elijah is een echte aanwezigheid, een poppenspeler die al heel lang iets in z'n hoofd heeft zitten. Hij zet eigenlijk al vroeg dingen in gang en dat moet je als kijker voelen. Ook al zie je het niet per se."

De acteervedette vertelt dat ook hij al sinds Unbreakable wist dat er vervolgdelen zouden komen. "Night vertelde ons dat het deel uitmaakte van een trilogie, maar verder hadden we geen idee. Elke keer als ik hem tegenkwam, vroeg ik weer: 'Gaan we die twee films nog maken of niet?' En dan bleef hij me maar gewoon geruststellen."

Voor Price heeft het intussen ook twee decennia geduurd tot hij weer een kans op verlossing kreeg. "Al die tijd heeft er een plot in zijn hoofd gezeten", vertelt Jackson. "Om te bewijzen dat zijn oude theorie klopt. Met de komst van zijn twee nieuwe compagnons, begint dat plan in werking te treden."

'Wil uitzoeken wat we nog meer van iemand te weten kunnen komen'

Zoals we inmiddels van Shyamalan mogen verwachten, wordt dat mysterie langzaam onthuld. Er zit ook een plottwist in. Is het met die verwachtingen moeilijker geworden om ook echt verrassend te blijven? "Zo kijk ik er niet tegenaan", reageert hij. "Elke film hoort iets onverwachts te hebben, maar in thrillers en mysteries zal de hoofdpersoon zich iets moeten gaan realiseren. In mijn hoofd wil ik altijd uitpluizen wat we nog meer kunnen leren, naast wat we al weten."

"In mijn favoriete films gaat iedere scène over hetzelfde onderwerp", gaat Shyamalan verder. "Kramer vs. Kramer is daar een voorbeeld van. Alles draait daarin om hoe belangrijk een zoon voor een vader is, ook al weet de vader dat zelf nog niet. Er zit een schoonheid in die consistentie. De informatie die jij een twist kunt noemen, blijft bij mij altijd onderdeel van een grotere context. The Sixth Sense gaat over geesten, dus ligt de onthulling ook in die lijn."

Met drie grimmige films rondom stripfiguren in de echte wereld, zouden we inmiddels kunnen spreken van een Shyamalan-universum. Gaat dat nog verder uitdijen, zoals bij de films van Marvel en DC Comics? "Dat zou kunnen, maar dat gaat niet gebeuren", zegt Shyamalan lachend. "Nee, het is gewoon niet mijn ding. Dit verhaal is klaar. Nu wil ik weer een originele film maken."

"Vervolgen zijn heel verleidelijk", besluit de regisseur. "Omdat je dan al een kader hebt om mee te werkern. Zowel makers als kijkers weten in welk licht ze alles moeten zien. Maar ik hou juist van het gevaar dat je loopt als je dat kader nog niet begrijpt. 'Waar ben ik in vredesnaam naar aan het kijken? Is dit grappig of eng, een thriller of stripverhaal?' Ik vind het leuk als je niet meteen weet hoe die verhoudingen precies in elkaar steken."