AMSTERDAM - Wie een film bezoekt van de in Polen geboren Nederlandse regisseur Urszula Antoniak hoeft geen avondje vermaak te verwachten. ''Veel mensen zien film als entertainmentproduct. Ik niet. Ik wil de kijker iets laten ervaren, in plaats van meenemen in een standaard verhaal.''

De toon is gezet als NU.nl de filmmaakster vraagt of de feestelijke vertoning van haar nieuwe film Code Blue, afgelopen weekend in het Louis Hartlooper Complex in Utrecht, voor een goede sfeer in de zaal heeft gezorgd.

''Waarom zou dat moeten? Alsof hoop op betere tijden een vereiste is. Alsof een verhaal per se optimistisch moet zijn. Ik maak liever confronterende, harde films. Code Blue is een tragedie in de Griekse, antieke vorm.''

Bij de publieksvertoningen die ze tot op heden over de grens meemaakte, moesten de mensen na afloop even op adem komen. ''Na afloop is het stil, ik zie de hele zaal nadenken. Pas bij de drankjes komen de kijkers los. De meesten zijn diep ontroerd.''

In een tijd dat feel good-films de Nederlandse cinema overspoelen, mijmert Antoniak over de jaren ’70. ''Toen was het genre waar Code Blue onder valt, hedendaagse tragedie, heel normaal. Een klassieker als Taxi Driver heeft bepaald geen prettig einde. Dat gebeurde in die tijd veel vaker, zwarte hardcore arthouse.''

Brute verkrachting

Code Blue gaat over een verpleegkundige, die intimiteit alleen met haar patiënten beleeft. Als ze midden in de nacht vanuit haar raam een brute verkrachting waarneemt, ziet ze dat ze niet de enige is die toekijkt. De ontmoeting met de andere getuige eindigt in een heftige climax.

De karakters vinden elkaar in gedeeld voyeurisme, meent de bedenkster van het verhaal. ''Dat is het omslagpunt in verhaal. Marian wordt op dat moment wakker in het leven, in een wrange combinatie van geweld en seks. Want ze is eigenlijk dood. De hele film gaat over aanraking, als symbool van intimiteit. De mensen in het ziekenhuis zijn wezenloos, mijn hoofdpersoon verlangt naar aanraking.''

Bekijk de trailer

De Belgische Bien de Moor kruipt in de huid van het ijzingwekkende hoofdpersonage. Antoniak: ''Ik zocht iemand die onzichtbaar kon zijn. Iemand die je passeert op straat zonder dat je daar erg in hebt. Het karakter in de film heeft niks karakteristieks. Maar als je op haar inzoomt, ontdek je een wereld van emoties. Ik kan urenlang naar haar kijken, naar wat er met haar gezicht gebeurt.''

Bien de Moor snapte de moeilijke opdracht direct. Antoniak: ''Ze kan veel emoties laten zien en speelt haar rol onderhuids. Ik stimuleer eigen inbreng, wil acteurs binnenlaten in het creatieve proces. Het zijn geen poppetjes.''

Geen Halina Reijn

De mysterieuze vrouw is broodmager. ''Dat was ze al'', verzekert Antoniak ons. ''Bien is geen Halina Reijn, die voor de film Isabelle kilo’s kwijtraakte. In Code Blue ligt de nadruk gewoon op acteren in plaats van moeilijke diëten en afzien.''

Haar vorige film, Nothing Personal, won twee jaar geleden een Gouden Kalf voor beste regie, beste lange speelfilm, beste geluid en beste camera. De film won ook de Leopard-award voor Best First Feature Film tijdens het Internationaal filmfestival van Locarno.

Het succes zorgde voor een golf aan publiciteit. Antoniaks nieuwe film schopte het zelfs tot het filmfestival van Cannes dit jaar. Een grote eer, vertelt de regisseur. Maar met een valse start.

''Er hingen daar briefjes bij de perszaal. De film zou shockerende elementen bevatten. Dat had de organisatie gedaan en daar was ik niet blij mee. Er zit mijns inziens niks schokkends in de film. De reacties vanuit de pers waren, mede door die briefjes, wisselend. Gelukkig kon het gewone publiek mijn film wel waarderen.''

Trieste stemming

Urszula Antoniak heeft een eigenzinnige kijk op komedie. ''Eigenlijk is er niks triester dan een gedwongen happy end. Die zijn vaak zo plat dat je een trieste stemming krijgt. Het einde van de film is de afsluiting van het thema dat je aansnijdt. Dat moet kloppen op een bijna intuïtieve manier, maar hoeft niet logisch verklaarbaar te zijn. Happy ends die kloppen, dat zijn de meest moeilijke. Het moet geloofwaardig blijven.''

Zelf heeft ze al een romantische komedie geschreven. ''Daar hou ik van, hoe vreemd dat ook mag klinken met mijn repertoire. Ik hou van genrefilms, als het maar goed gemaakt is. Daar kun je als maker veel van leren.''

Meer body

Het succes van Antoniaks debuut in 2009 heeft deuren geopend. ''De film was te zien in zestien landen, kreeg goede recensies. De New York Times die lovend is, dat helpt echt. Dan ben je op de kaart gezet. Je bent als nieuwkomer bang, tast in het donker. Als je eerste film goed ontvangen wordt, krijg je meer body.''

De filmmaakster durft nu dieper te gaan. ''Code Blue zou ik nooit als eerste film kunnen maken, daarvoor heb je dan niet genoeg kracht. Ook naar de acteurs toe; het is makkelijker om vooraf een succesvolle film te tonen. Ik heb niet de makkelijkste weg gekozen. Een poëtische film wordt vaak goed ontvangen. Ik heb besloten de uitdaging aan te gaan. Ik wil bij elke film risico nemen, als ik dat niet doe zou ik niet kunnen werken. Ik wil het verschil maken.''

code blue
Een scène uit Code Blue

Haar volgende film gaat over verleiding. ''Een emotioneel schaakspel, de perfect crime. Het wordt geen jacht maar een verhaal over hoe mensen elkaar verleiden tot de verleiding. Het heeft niet met macht maar met kwetsbaarheid te maken. Een proces waar het machtspel om zeep wordt geholpen, degen die macht heeft verliest.''

Code Blue is vanaf donderdag 29 september te zien in de bioscoop.