Op een festival maken we snel contact met anderen, zijn we met minimale voorzieningen tevreden en gedogen we elkaar. In de dagelijkse samenleving blijkt dit toch vaak een stuk lastiger. NU.nl zoekt uit waarom op een festival de ideale samenleving een weekend lang wél bestaat.

Eind vorige eeuw raakte Jan Konings, architect en ontwerper van publieke ruimten gefascineerd door het festival Lowlands. De manier waarop in de Flevopolder jaarlijks een tijdelijke stad verrijst, waarin mensen van verschillende achtergronden in harmonie samenkomen en de leefomstandigheden - hoe karig soms ook - omarmen, vormden de basis om anders naar de huidige stadsontwikkeling te kijken.

"Bij stedenbouw en stadsontwikkeling wordt eigenlijk alleen naar praktische zaken gekeken", vertelt de Rotterdammer. "Waar in woonwijken bijvoorbeeld de hondenuitlaatplekken of recreatiemogelijkheden moeten komen. Terwijl de bewoners vaak heel andere zaken belangrijk vinden. Op een festival spelen de organisatoren veel beter op die specifieke behoeften in, waardoor mensen zich prettiger voelen."

Konings ondervond daarnaast dat culturele verschillen en achtergronden, die in de dagelijkse samenleving het collectieve gevoel belemmeren, op een festival verdwijnen.

Drukte voor het optreden van de Editors bij Lowlands. (Foto: BrunoPress)

Een alternatief collectief gevoel

"Tijdens een festival vinden groepen van alle lagen in de samenleving wél aansluiting, wat bijvoorbeeld tussen de autochtone bevolking van een stad en migranten of seizoenarbeiders veel slechter lukt. Er ontstaat een alternatief collectief gevoel in de publieke ruimte en dat is heel bijzonder."

De architect ontdekte in zijn onderzoek naar de utopische festivalwereld dat het aspect van tijdelijkheid hierbij een voorname rol speelt.

“De laatste jaren worden steden ook steeds meer een tijdelijke woonplaats.”
Jan Konings, ontwerper van publieke ruimten

"Een festival duurt maar een paar dagen, dus een vergelijk met de normale samenleving lijkt vergezocht. Maar de maatschappij en bijbehorende content verandert ook voortdurend. De laatste jaren worden steden ook steeds meer een tijdelijke woonplaats. Gemiddeld wonen mensen tegenwoordig een jaar of zeven in dezelfde stad en moeten dan ergens anders hun draai weer vinden. De opzet van een festival is dan een prima blauwdruk om daarop los te laten."

Alle lagen van de samenleving in een hotel

Met deze wetenschap richtte hij tijdens het festival Motel Mozaïque het Rotterdamse Las Palmas-gebouw in als een gemeentehotel, waar alle lagen van de samenleving welkom waren. En in Den Haag gebruikte hij ook het tijdelijke om de wijk Transvaal te transformeren.

"Daar werden de meeste huizen gesloopt en er was dus veel leegstand en de economie stortte in. Daar zijn toen ook tijdelijke woningen van gemaakt, van goedkoop tot heel luxe. Het trok mensen van alle klassen aan, waardoor er weer meer leven in de wijk ontstond. Een nieuw collectief gevoel dus, net als op festivals."

Massapsycholoog Hans van de Sande denkt ook dat het tijdelijke aspect een grote rol speelt bij de andere - vrijere - gedragsnormen op festivals, maar niet vanwege de collectieve samenlevingsgedachte.

Minder storen aan randzaken

"Op een festival laten mensen zich een paar dagen niet belemmeren door de geldende regels in de maatschappij, wat een gevoel van vrijheid geeft om te doen wat je echt wilt", zegt hij. "In het normale leven heeft gedrag consequenties op de lange termijn, dus pas je je meer aan. Andere festivalbezoekers zie je na het weekend waarschijnlijk nooit meer, waardoor je je minder stoort aan randzaken."

“Op een festival laten mensen zich een paar dagen niet belemmeren door de geldende regels in de maatschappij.”
Hans van de Sande, massapsycholoog

De psycholoog noemt een festival dan ook liever een ad-hocsamenleving, waar alles is toegestaan.

Leven in een wereld vol subculturen

"Festivalorganisatoren weten precies wat hun doelgroep wil. Daar stemmen ze de muziek en sfeer op af. We leven immers in een wereld met veel subculturen, waarbij allen eigen helden, drugs en kledingstijlen hebben."

"Op een goed festival kun je daarnaast alles doen wat in de normale maatschappij niet kan of mag en dat voelt simpelweg prettig. Ik zie de festivals dan ook eerder als een morele vakantie dan een gecontroleerde samenleving."