Niemand houdt ervan om op festivals over een veredelde vuilnisbelt te wandelen. Toch zien de meeste terreinen er na een dag feesten vrijwel altijd zo uit. Zijn festivalgangers viespeuken of is er een andere reden? NU.nl zoekt het uit.

Tijdens een festival struikel je bijna over de lege drinkbekers, etenswaarverpakkingen en andere rommel. En dat terwijl mensen doorgaans hun troep ook niet op straat gooien. Volgens gedragspsycholoog Luuk Bos, gespecialiseerd in afval en milieu, zijn er meerdere redenen voor dit gedrag.

"Mensen vervuilen eigenlijk nooit doelbewust", legt hij uit. "Ons gedrag wordt door twee systemen aangestuurd: een bewust en onbewust systeem. Het eerste kost heel veel energie en we zouden gek worden als we dat bij iedere beslissing gebruiken, waardoor we meestal onbewust gedrag vertonen. Zoiets als op de automatische piloot overgaan."

Volgens Bos is afval voor de meeste mensen niet belangrijk genoeg in ons brein om er echt veel aandacht aan te besteden. Dat mensen daarnaast groepsdieren zijn, versterkt de gemakzucht.

“Een smerige omgeving versterkt onverschilligheid.”
Luuk Bos, gedragspsycholoog

"Schoon houdt schoon. Dus als je ergens loopt waar geen bekertje op de grond ligt, zul je niet zo snel iets op straat weggooien. Maar als je op een vies festivalterrein rondwandelt, is die drempel weg. Dan is het meer 'nou, die van mij kan er ook nog wel bij'. Een smerige omgeving versterkt dus onverschilligheid."

Festivalgangers zitten tussen het afval op de camping van Pinkpop. (Foto: ANP)

Individualistisch denken verdwijnt

De gedragspsycholoog denkt verder dat anonimiteit in de massa ook niet bevorderlijk is om de boel schoon te houden.

"Als mensen in grote getalen bijeen zijn, verdwijnt het individualistisch denken voor een deel. Het gevoel van anonimiteit zorgt ervoor dat we ons minder aan normen en regels houden. Daarnaast zijn mensen veel gemakzuchtiger als ze geen eigenaarschap ervaren, want het is immers niet jouw terrein."

Het wordt toch wel opgeruimd

Een ander aspect dat vervuiling op een festival in de hand werkt is volgens hem cognitieve dissonantie. Oftewel: het zelf goedpraten van je gedrag.

"Festivalorganisatoren doen er alles aan om hun terrein schoon te houden en ruimen dus regelmatig tijdens de dag al op. Dat versterkt het idee dat het niet zoveel uitmaakt dat je rommel op de grond gooit. Het wordt toch weer schoongemaakt en daardoor heb je geen schuldgevoel."

Door het 'broken window'-principe kunnen volgens Bos festivalgangers zelfs aangemoedigd worden om hun rotzooi overal neer te gooien.

“Als er bijvoorbeeld veel drugs gebruikt worden, kan dit ook zorgen voor meer afval op het terrein.”
Luuk Bos, gedragspsycholoog

"Als er ergens een gebroken ruit is, kan dit bijvoorbeeld leiden tot andere criminaliteit, blijkt uit onderzoeken. Dit werkt op festivals net zo. Als er bijvoorbeeld veel drugs gebruikt worden, kan dit ook zorgen voor meer afval op het terrein. Als festivalbezoekers één norm overschrijden, vergroot dit de kans dat ze ook andere normen overschrijden."

Bos denkt dat festivalorganisatoren een aantal mogelijkheden hebben om de bezoekers te stimuleren om hun afval wel in de bakken te gooien.

"Plaats grote, opvallende vuilnisbakken op het terrein. En zorg ervoor dat ze goed geleegd worden, want een volle bak is echt een doodzonde. Daarnaast is het goed om het festivalterrein te blijven opruimen. Want hoe meer rommel er ligt, hoe verleidelijker het is om jouw bekertje er ook bij te gooien."

Een berg plastic afval op Lowlands. (Foto: ANP)

Prullenbakken met een grappig geluidje

Hij heeft verder nog wat onconventionele, maar effectieve tips om bezoekers te verleiden tot milieuvriendelijk gedrag.

"Tijdens de vierdaagse van Nijmegen hoorden mensen die hun vuilnis in de bakken gooiden een grappig geluidje. Een soort bedankje. Dat werkte heel goed. En om het zwerfafval tegen te gaan in de binnenstad van Den Haag plaatsten we de vraag: 'Een schoon plein is fijn omdat...' Misschien is dat bij een festival ook een goed idee. Dat zorgt er in ieder geval voor dat bezoekers erover nadenken en bewustere keuzes maken."