Iedere stad of dorp lijkt tegenwoordig een festival te organiseren. Maar volgens onderzoek van de Hogeschool van Amsterdam is de groeispurt voorbij. Voor het eerst in jaren is er zelfs een daling waargenomen. Is de festivalhype voorbij? "Veel cowboys haken nu af."

Het aantal muziekfestivals is in de afgelopen twee jaar met maar liefst 12 procent beduidend afgenomen. In 2016 waren er 1.172 muziekfestivals, in 2017 nog 1.057 en afgelopen jaar daalde het aantal naar 1.029. Het aantal foodfestivals verminderde zelfs nog sterker: met 13 procent.

Harry van Vliet, die vanuit het HvA-lectoraat Crossmedia het onderzoek uitvoerde, vermoedt meerdere oorzaken voor de groeistop.

Vergunningen lastiger door strenger beleid

"We hebben jarenlang een stijging waargenomen en nu lijkt het erop dat het oververhitte festivallandschap stabiliseert", legt hij uit. "Daarnaast lijken veel organisatoren - met name in de grote steden - het steeds lastiger te krijgen om vergunningen te bemachtigen, vanwege een strenger beleid. Maar dat hebben we niet specifiek onderzocht."

Van Vliet denkt dat de daling van het aantal foodfestivals met name te wijten is aan gestopte ondernemers die enkele jaren terug spontaan op het succes van festivals insprongen.

"Veel mensen kochten een foodtruck en gingen zelf saté of fruitsappen verkopen op festivals. Een aantal is er na een tijdje achter gekomen dat dit niet echt een haalbaar businessmodel is en haakten af, waarna vooral foodtrucks die als marketingtool door restaurants worden gebruikt, overbleven."

“Een paar festivalorganisatoren gingen voor het snelle geld, maar haakten af toen de kaartverkoop tegenviel”
Martijn Mulder, festivalonderzoeker

Volgens festivalonderzoeker Martijn Mulder is de plotselinge daling van het aantal muziekfestivals ook mede toe te schrijven aan opportunistische avonturiers.

"Er zijn veel organisatoren met goede bedoelingen op de festivalhype gedoken", vertelt hij. "Maar er zijn ook mensen die voor het snelle geld gingen. En als dan na een paar edities de kaartverkoop tegenvalt en de risico's groter worden, haken veel 'cowboys' af."

Leven van de inkomsten van een foodtruck bleek voor veel ondernemers niet haalbaar, zegt lector Harry van Vliet. (Foto: Bird)

Meetinstituten spreken elkaar tegen

Volgens de Mulder is het trouwens maar de vraag of er werkelijk zoveel festivals omvallen als Van Vliet beweert.

"Er zijn drie instituten die meten: Festival Monitor, EM-Cultuur en Atlas van de Hogeschool van Amsterdam, en die spreken elkaar allen tegen. Het ligt er ook aan wat je onder een festival verstaat qua bezoekersaantallen. Ze meten andere eenheden en zijn dus onvergelijkbaar."

Als het aantal festivals inderdaad drastisch daalt, komt dit niet als verrassing voor de Rotterdamse onderzoeker.

“Festivals worden niet meer binnen de stadsgrenzen georganiseerd omdat terreinen worden volgebouwd”
Martijn Mulder, festivalonderzoeker

"Ik was aanvankelijk wel een beetje verbaasd, maar het was acht jaar lang een groeimarkt, die nu wat verzadigd raakt en dat is logisch", zegt Mulder. "Daarnaast was er lang een aanmoedigingsbeleid vanuit de grote steden om festivals binnen de stadsgrenzen te organiseren. Dat is er nu niet meer, mede omdat veel plekken worden volgebouwd, zoals het NDSM-terrein in Amsterdam."

'De echt goede festivals blijven over'

Mulder denkt dat een stagnatie of zelfs vermindering van het aantal festivals overigens geen slechte zaak hoeft te zijn. "Het is na de wildgroei van de laatste jaren een logisch gevolg. De festivalmarkt blijft enorm en dat zal zo blijven. Alleen blijven nu de echt goede over omdat steden kritischer worden in het verlenen van vergunningen en dat lijkt me een prima ontwikkeling."

Lector Van Vliet houdt vooralsnog een slag om de arm als hij naar de toekomst kijkt. "Wij doen alleen onderzoek naar de afgelopen jaren. Pas in 2021 kunnen we iets zinnigs zeggen over of deze trend doorzet of dat het slechts om een tijdelijke daling ging."