NU.nl's partner Nieuwscheckers checkt beweringen in aanloop naar de Europese verkiezingen. Bewering: "80 procent van het Europese landbouwgeld gaat naar 20 procent van de boeren."

Oordeel: ongefundeerd

Het moet anders in de landbouw, schrijft GroenLinks in zijn verkiezingsprogramma. "Het is absurd dat 80 procent van het Europese landbouwgeld naar 20 procent van de boeren gaat; een klein aantal grote boerenbedrijven ontvangt dus de bulk van het geld." Als het aan de Groenen/Europese Vrije Alliantie ligt, waar GroenLinks in Europa deel van uitmaakt, gaat een groter deel van dat geld naar boeren die hun bedrijfsvoering willen verduurzamen of die investeren in duurzame plattelandsontwikkeling.

Bron van de bewering

GroenLinks baseert de claim op een brief van de Europese Commissie aan het Europees Parlement. In dit document staat welke prioriteiten de Commissie de komende jaren wil stellen voor de besteding van het budget. Over de landbouwgelden staat in dit document: "Nu gaat 80 procent van de 'directe betalingen' naar 20 procent van de boeren."

Wat klopt er niet, en wat wel?

Een Europese boer maakt aanspraak op zogenoemde directe betalingen: inkomenssteun op basis van het aantal hectares en het aantal dieren dat een boer bezit. De steun is bedoeld om boeren wat bestaanszekerheid te geven en zo de productie van voldoende voedsel in Europa veilig te stellen. Hoe groter de agrarische onderneming, hoe meer geld de boer ontvangt.

In 2018 verdeelde de Europese Unie op deze wijze bijna 42 miljard euro over alle agrarische bedrijven. De meeste boeren ontvangen niet de hoofdprijs, blijkt uit een overzicht van de kerngetallen uit 2017.

  • 76 procent van de boeren krijgt minder dan 5.000 euro per jaar, goed voor 14 procent van alle directe inkomenssteun die de EU verdeelt.
  • Maar liefst 58 procent van het totale budget gaat naar betalingen van tussen de 10.000 en 100.000 euro. Daarvan profiteert echter maar 14 procent van de boeren.
  • Alleen de allergrootste agrarische bedrijven krijgen meer dan 100.000 euro per jaar. Zij vormen slechts een half procent van de totale boerenpopulatie in Europa, maar ontvangen daarmee wel 16,4 procent van het totale budget.

Al met al gaat zo ruwweg 80 procent van het budget naar 20 procent van de boeren.

Overigens is de situatie in Nederland iets anders; de variatie in bedrijfsomvang (in hectares) is beperkt, waardoor de verdeling van de directe inkomenssteun relatief gelijkmatig is. De 20 procent grootste ontvangers kregen in Nederland in 2015 niet 80 procent, maar 54 procent van het budget.

Plattelandsontwikkeling

Maar: de directe inkomenssteun beslaat maar 70 procent van het totale landbouwbudget (bijna 59 miljard euro). Van die 70 procent gaat 80 procent naar 20 procent van de boeren in de EU, maar dat is dus slechts 56 procent van het totale landbouwbudget - en niet 80.

Het overige geld gaat zitten in marktmaatregelen (zoals het tijdelijk opkopen van agrarische producten wanneer de marktprijzen extreem laag zijn) en met name in 'plattelandsontwikkeling': projecten die bijvoorbeeld ten goede komen aan dierenwelzijn, bescherming van ecosystemen, kennisoverdracht en armoedebestrijding.

Niet ieder boerenbedrijf neemt aan die projecten deel, dus de verdeling van deze subsidies is per definitie ongelijkmatig. Als vooral kleinere bedrijven dit soort steun ontvangen, zou dat de scheve verdeling van het Europese landbouwbudget wel iets kunnen bijstellen. Helaas wordt dit niet centraal bijgehouden.

"Er zijn allerlei programma's waarvoor je subsidie kunt krijgen", zegt Siemen van Berkum, onderzoeker aan Wageningen University & Research. "Dat gebeurt op basis van allerlei verschillende criteria, niet simpelweg op basis van het aantal hectares van een bedrijf, zoals bij de inkomenssteun. Dat maakt het lastig om het in beeld te brengen."

Conclusie

Het is onbekend hoe ongelijk het totale landbouwbudget van de Europese Unie wordt verdeeld. Wel is duidelijk dat ruwweg 80 procent van de directe Europese inkomenssteun aan landbouwbedrijven naar slechts 20 procent van de boeren gaat. Maar omdat die steun slechts 70 procent van het totale landbouwbudget beslaat, weten we alleen zeker dat 20 procent van de Europese boeren minimaal 56 procent van de landbouwsteun krijgt.

Heb jij een bericht of bewering gezien waarvan je de juistheid betwijfelt? Mail naar factcheck@nu.nl en dan gaan wij ermee aan de slag.