Zondag 7 augustus 2022 | Het laatste nieuws het eerst op NU.nl
courgette

Kun je echt ziek worden van een bittere courgette van eigen oogst?

Vanaf eind juni kan courgette geoogst worden. Rond deze tijd barst het altijd van de waarschuwingen voor giftige - en zelfs dodelijke - courgettes uit eigen tuin. Een gewaarschuwd mens telt voor twee, maar hoe groot is de kans dat je giftige courgettes (of pompoenen) kweekt? Volgens twee kenners valt het allemaal best mee.
Door Anne van Asseldonk

Het Voedingscentrum attendeert op zijn website op de mogelijke risico's van het eten van giftige courgette of pompoen. Dat courgettes giftig kunnen worden is geen broodjeaapverhaal. Wel wordt het vaak uit zijn verband gerukt, vindt Robbin de Weerdt van Makkelijke Moestuin. "Het komt erop neer dat je heel erg je best moet doen om giftige courgettes en pompoen te kweken."

Het Voedingscentrum verduidelijkte de waarschuwing op de site na vragen van NU.nl. De originele tekst meldde dat het om de kruisbestoven vruchten ging, maar het zijn juist de zaden van die vruchten die problemen kunnen veroorzaken en vruchten kunnen geven die cucurbitacines (gifstoffen) bevatten.

Van nature komt er een gif voor in alle komkommerachtigen (Cucurbitaceae). Deze gifstoffen heten cucurbitacines. Door duizenden jaren van veredelen is het de mens al vrij lang geleden gelukt dit stofje er bij courgette en pompoen uit te kweken.

"Als je je courgette- of pompoenzaden in de winkel koopt, kan er niets gebeuren", weet Kim Nelissen, als blogger ook bekend als Moesmeisje. Je kunt als je nieuwe zaden gebruikt ook prima verschillende soorten courgette naast elkaar zetten. Ook courgettes naast pompoen kweken is geen probleem. Als je de zaden niet oogst, is er niets aan de hand.

Gifstoffen komen niet zomaar terug

Toch zit de mogelijkheid om de gifstof aan te maken wel nog in het DNA van de veredelde planten uit de komkommerfamilie. Dit gebeurt niet zomaar. Je moet hiervoor 'voortkweken' met de zaden uit zelfgekweekte courgettes (of pompoenen). Ook moeten naast je eetbare courgettes en pompoenen niet-eetbare sierplanten (sierkalebassen) staan. Tussen de courgettes en niet-eetbare sierplanten moet bovendien kruisbestuiving plaatsvinden.

"Als er kruisbestuiving ontstaat, heeft dit geen invloed op de vruchten die je dat jaar uit de plant krijgt", zegt Nelissen. Maar als je zaden wint uit courgettes of pompoenen die zijn bevrucht met het stuifmeel van sierkalebassen, kan na verloop van tijd de cucurbitacine terugkomen. "Dit gebeurt niet altijd, en als het wel gebeurt, dan proef je dit meteen", vult De Weerdt aan.


Zelf je eigen groente kweken is hartstikke leuk. We moeten alleen geen paniek zaaien.
Robbin de Weerdt, Makkelijke Moestuin

De gifstoffen komen van nature in de planten voor om ze te beschermen tegen planteneters. Het stofje is zo bitter dat elk levend wezen ervan afziet verder te eten. "Het superbittere stofje verdwijnt niet door koken of bakken, dus ook na bereiding proef je het", vult Nelissen aan.

Man overleden door het eten van giftige courgettes

Toch is een keer een Duitse man overleden door het eten van giftige courgettes. Volgens De Weerdt is dat een atypisch geval, in lijn met de wet van Murphy. "Die man was 79 jaar en heeft naar verluidt behoorlijk veel van een ovenschotel met giftige courgette gegeten. Als je star dooreet terwijl alles in je lichaam nee schreeuwt, dan kan dat onder omstandigheden fataal zijn. In dit geval gaat het om een uitzondering waarbij alles tegenzat."

"In Nederland heb ik zelf nog nooit een bittere courgette gehad of van iemand gehoord dat-ie er een had", vervolgt De Weerdt. "Zelf je eigen groente kweken is hartstikke leuk. We moeten alleen geen paniek zaaien." Ook Nelissen heeft ondanks zes jaar ervaring en haar brede netwerk in moestuinland nog nooit een geval van dichtbij meegemaakt.

Toch is het goed je bewust te zijn van het feit dat er een gifstof kan ontstaan en van de mogelijke risico's, vinden de experts van het Voedingscentrum. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en het Nederlands Vergiftigingen Informatie Centrum) hebben meldingen binnengekregen van ziekte na het eten van bittere pompoen en/of courgette.

Stressreacties bij plant voorkomen

Nelissen vertelt dat gifstoffen bij courgettes ook als stressreactie kunnen ontstaan. Als een courgette heel lang heel droog staat, kan deze last krijgen van hittestress. Om te voorkomen dat de grond uitdroogt, kun je het best een 'mulchlaag' aanbrengen rondom je planten. Dat is een beschermend laagje organisch materiaal (compost, bladeren, houtsnippers, cacaodoppen of gemaaid gras dat niet in bloei staat).

Komkommers kunnen ook een beetje bitter zijn. Toch zijn de hoeveelheden bij komkommers vaak verwaarloosbaar en kun je de vrucht nog prima eten als je het 'kontje' wegsnijdt.

Oudere rassen hebben soms nog mannetjesbloemen, waarschuwt Nelissen. Door de mannetjesbloemen kan de plant worden bevrucht en ontstaan er zaden, waardoor de komkommer bitter kan worden. Je kunt de mannetjesbloemen (deze stengels hebben in tegenstelling tot de vrouwtjesbloemen geen verdikking) wegsnijden om dit te voorkomen.

Ben je misselijk, heb je buikpijn en -krampen, moet je overgeven en heb diarree, drink dan veel water en neem contact op met de huisarts, adviseert het Voedingscentrum.

Meer groenten eten: gouden tips voor kinderen

Aanbevolen artikelen