Vrijdag 12 augustus 2022 | Het laatste nieuws het eerst op NU.nl

Jongeren steeds vaker te dik: dit heeft die generatie nodig om gezond te worden

Een op de zes Nederlandse jongeren tot en met zeventien jaar heeft overgewicht, waarvan 3,5 procent ernstig. Bij middelbare scholieren is de laatste dertig jaar een significante stijging van overgewicht te zien. Hoe komt dit en wat kunnen we doen om dit aan te pakken? De oplossing (en de oorzaak) ligt zeker niet alleen bij ouders, zeggen twee deskundigen.
Door Anne van Asseldonk

Van de zeven- tot achttienjarigen haalt slechts 1 procent de aanbevelingen van minimaal 150 gram groente per dag. Slechts 5 procent in die leeftijdsklasse lukt het de aanbevolen 150 gram fruit te halen, weet Jaap Seidell, voedingswetenschapper aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Vaak slagen ouders er niet in om kinderen aan de groenten te krijgen.

Logisch, vindt Seidell. "Kinderen hebben een aangeboren voorkeur voor zoet en vette levensmiddelen. Ze groeien snel en hebben veel energie nodig. In de natuur komt vet en zoet voedsel niet voor en we zijn geprogrammeerd om het te eten als het kan."

Onze leefomgeving is de laatste jaren enorm veranderd. We zijn ons vaak wel meer bewust van wat gezond is en wat niet, maar dat wil niet zeggen dat je ook alle verleidingen kunt weerstaan. "Ons brein is niet snel genoeg mee geëvolueerd met de obesogene omgeving zoals die is ontstaan", aldus Liesbeth Velema, expert voedsel en gedrag bij het Voedingscentrum. Een obesogene omgeving is een omgeving die mensen stimuleert om veel te eten en daarnaast weinig te bewegen.

Ongezond eten is overal en goedkoop

Zeker rondom middelbare scholen is het aanbod van fastfood en andere ongezonde snacks groot. Onderzoeksplatform Pointer meldde onlangs dat jongeren steeds vaker fastfood eten in de pauze. Het aantal fastfoodlocaties dat zich binnen vijf minuten lopen van scholen bevindt, is het afgelopen decennium met 40 procent toegenomen.

Als ouder sta je volgens de experts dan vrij machteloos. Naast groepsdruk speelt slimme marketing een grote rol. Niet alleen is fastfood overal beschikbaar, in de regel zijn ongezonde producten goedkoper en vaak in de aanbieding.

"In iedere supermarkt zijn altijd wel roze koeken, frikandellen of energydrinks in de aanbieding. Voor kinderen is het daardoor lastig om te zeggen: 'Ik ga mijn energie uit gezonde dingen halen', want gezonde opties zijn vaak duurder", weet Seidell.

Het probleem begint volgens de voedingswetenschapper al voor de middelbare school. "Op basisscholen zien we dat kinderen gemiddeld maar acht minuten tijd hebben om te lunchen. Dat laat niet veel tijd voor een gezonde lunch met groenten en fruit. Zo leren kinderen al jong dat met weinig aandacht zoete dingen eten is wat je doet als je luncht."

Een kwalijke zaak. De expert wijst erop dat veel welvaartsziekten bij ouderen, zoals diabetes, kanker en hoge bloeddruk, hun oorsprong vinden in de kindertijd.


We kweken op jonge leeftijd al ongezond gedrag door er te weinig aandacht, geld en tijd aan te besteden.
Jaap Seidell, voedingswetenschapper Vrije Universiteit Amsterdam

Schoollunch van anderhalf uur of in acht minuten eten?

De meeste basisschoolkinderen proppen snel een boterham met een zoet drankje naar binnen. Heel anders is dat in bijvoorbeeld Frankrijk, waar kinderen anderhalf uur aan de lunchtafel zitten met een verscheidenheid aan rauwkost en fruit op tafel.

"We kweken op jonge leeftijd al ongezond gedrag door er te weinig aandacht, geld en tijd aan te besteden", licht Seidell toe. Beide experts pleiten voor een gezonde schoollunch die idealiter door de overheid gefaciliteerd wordt, bijvoorbeeld met een inkomensafhankelijke bijdrage van ouders. Dit zou meteen ieder kind een gelijke kans geven. Vooral in wijken met een sociaaleconomische achterstand en in armere regio's, zoals Friesland, Groningen en de zuidelijke mijnstreek in Limburg, is het percentage kinderen met overgewicht nu relatief hoog.

Voor het faciliteren van een schoollunch hoeven we in Nederland het wiel niet opnieuw uit te vinden. Veel EU-landen hebben dit al uitgezocht en passen dit concept al toe. Er zijn uitgewerkte voorbeelden van hoe je dit logistiek en financieel kunt aanpakken.


Je kunt je kind niet met oogkleppen door de wereld laten lopen. Vroeg of laat wordt-ie met de eetomgeving geconfronteerd.
Liesbeth Velema, expert voedsel en gedrag bij het Voedingscentrum

Wat je als ouder kunt doen

Naast een gezonde schoollunch zou de marketing die erop gericht is ongezond eten te promoten onder jongeren aan banden moeten worden gelegd. Er is een Nationaal Preventieakkoord om Nederland gezonder te maken en overgewicht terug te dringen.

Maar er is meer nodig, waarschuwt het RIVM, dat aanvullende maatregelen adviseert om daadwerkelijk veranderingen van de grond te krijgen. Het Voedingscentrum heeft tien aanvullende maatregelen tegen overgewicht samengevat. Ook wordt binnenkort de btw op groente en fruit verlaagd naar 0 procent.

Gelukkig zijn er ook dingen die je als ouder kunt doen. Zo kan het helpen om je kind van jongs af aan bij het bereiden van een maaltijd te betrekken. Ook kun je variëren met broodbeleg.

"Je kunt je kind niet met oogkleppen door de wereld laten lopen. Vroeg of laat wordt-ie met de eetomgeving geconfronteerd. Zelf het goede voorbeeld geven is heel belangrijk", tipt Velema. "Eet veel groente en fruit tussendoor, ook als 'snoep'. Bewaar ongezonde dingen uit het zicht en geef gezonde voeding juist een prominente plek. Bespreek ook wat er buiten de deur mag. Verbieden heeft geen zin en maakt ongezond eten alleen interessanter. Bespreek liever waar de grens ligt en waarom."

5 tips voor een gezonde schoollunch

Aanbevolen artikelen