Sinds september verkoopt supermarktketen Lidl de eerste rijst met een keurmerk van het Sustainable Rice Platform (SRP) in Nederland. Het product is volgens het platform de eerste écht duurzame rijst. Duurzame rijst is in Nederland nog niet zo groot, maar misschien gaat die de bananen wel achterna.

Wereldwijd eten 3,5 miljard mensen rijst. Daarmee is het gewas volgens het International Rice Research Institute (IRRI) een van de meest gegeten voedingsmiddelen. Er zijn 144 miljoen - veelal kleine - rijstboeren, voornamelijk in China, India, Thailand en Vietnam. Het leeuwendeel is voor de eigen bevolking: slechts 5 à 6 procent van de rijst wordt verhandeld op de wereldmarkt.

De sector kent grote problemen op het gebied van eerlijke prijzen en duurzaamheid. Voor 1 kilo rijst is circa 2.000 tot 5.000 liter water nodig, aldus het IRRI. Daarnaast is er veel verlies, wat een enorme impact op het klimaat heeft.

"Alle uitstoot voor de productie van verspilde rijst was onnodig. Rijst veroorzaakt ongeveer 10 procent van alle CO2 die wereldwijd door voedselverliezen onnodig wordt uitgestoten", vertelt Heike Axmann, expert in het opzetten van duurzame ketens en onderzoeker bij Wageningen University & Research.

Wat kun je als consument doen?

"Als consument kun je bijdragen aan duurzame rijstteelt door rijst met een keurmerk te kopen", stelt Axmann. Verduurzaming van rijst komt langzamerhand op gang. Dat komt onder andere door het werk van het SRP, dat tien jaar geleden is opgestart door het IRRI en het United Nations Environment Programme en nu een keurmerk gaat voeren.

Het SRP focust zich op het milieu en op sociaaleconomische aspecten. Externe partijen beoordelen de 41 voorwaarden die het keurmerk stelt. Wat het scheelt? Gemiddeld verbruiken de 500.00 boeren die bij SRP zijn aangesloten 20 procent minder water en stoten ze 50 procent minder uit, blijkt uit resultaten uit 2020. Het inkomen van de aangesloten boeren is met 10 tot 15 procent omhooggegaan.

"Ons doel is om in 2025 een miljoen rijstboeren aan ons te verbinden", vertelt Nic Jooste van het SRP. "Het gaat boer voor boer, maar we beginnen te groeien. We werken nu samen met grote spelers als Olam Rice, Mars, Kellogg's en Lassie. In 2020 is Lidl aangesloten en er lopen gesprekken met Ahold Delhaize - het moederbedrijf van Albert Heijn - en met andere Nederlandse supermarkten. Daar is het veel 'ja, maar' en 'te druk'. Terwijl Lidl het al uitrolt naar meer landen, momenteel naar Denemarken en België."

Rijst met een duurzaam label bij Lidl.

Rijst met een duurzaam label bij Lidl.
Rijst met een duurzaam label bij Lidl.
Foto: NU.nl

Fairtrade en biologisch zijn andere keurmerken

Er zijn ook andere keurmerken. Zo werkt Fairtrade International samen met circa 10.000 rijstboeren in Thailand, Pakistan en India, van wie er 2.500 rijst leveren aan Nederland. "Fairtrade focust vooral op het opnemen van boeren in coöperaties, die tegen een vaste minimumprijs rijst leveren", vertelt Jos Harmsen van Fairtrade Nederland. "Zo zijn ze niet afhankelijk van prijsschommelingen in het land. Ook geven we premies aan de boeren voor duurzame projecten, zoals de aanleg van bos. Op die manier dragen we ook bij aan een beter milieu."

“Fairtradebananen waren twintig jaar geleden ook nog niche, nu liggen de supermarkten er vol mee. Alles begint klein.”
Heike Axmann, deskundige en onderzoeker

Dan is er het biologische keurmerk. "Daarbij worden eisen gesteld, zoals nul pesticiden", vertelt Bas Bouman van het IRRI. "Dat is anders bij het SRP. Dat zegt niet dat je geen bestrijdingsmiddelen mag gebruiken, maar wel: doe er alles aan om ze te verminderen. Terugbrengen naar nul is iets wat westerse landen eisen. Maar dat is niet overal mogelijk. Het SRP houdt liever fabrikanten van kunstmest aan boord om er afspraken over duurzaamheid mee te kunnen maken."

Wat betekent dat voor je portemonnee? Bij Albert Heijn kost 400 gram basmatirijst van eigen merk 1,49 euro. Voor het keurmerk biologisch betaal je 2,39 euro en voor het Fairtrade-label 1,89 euro. Lidl vraagt voor rijst met het SRP-keurmerk 1,19 euro voor 500 gram.

Betaalbare rijst in eigen land

Dat rijst met een keurmerk vaak duurder is, is niet altijd handig voor de rijstboeren zelf. "Deze rijst wordt nauwelijks in de landen van herkomst zelf verkocht of alleen in de grote steden", vertelt Bouman. "Rijstboeren van Fairtrade en het biologische keurmerk telen voornamelijk voor de export. Dat is bij het SRP anders. Rijst van mindere kwaliteit wordt door de inwoners zelf opgegeten. Die rijstteelt wil het SRP ook verduurzamen." Rijst met het Fairtrade-label wordt inderdaad voornamelijk geproduceerd voor de export, beaamt Harmsen.

Keurmerken hoeven elkaar niet uit te sluiten, vindt Jooste. "Ik ben voor alle keurmerken. Het is niet ondenkbaar dat een SRP-boer ook start met Fairtrade of biologisch of andersom." Harmsen van Fairtrade hoopt dat de organisaties meer gaan samenwerken en dat de keurmerken mogelijk zelfs bij elkaar komen.

Is zo'n grote sector als de rijstteelt eigenlijk wel te verduurzamen? Axmann: "Fairtradebananen waren twintig jaar geleden ook nog niche, nu liggen de supermarkten er vol mee. Alles begint klein."