Zweedse balletjes zijn sinds de introductie door het bekende warenhuis ook in Nederland niet meer weg te denken. Wat is nou zo typisch voor het Zweedse balletje en hoe maak je ze zelf? Twee experts vertellen.

De Zweedse gehaktballetjes worden oorspronkelijk köttbullar (letterlijk vleesballen) genoemd. Het eerste dat opvalt aan de Zweedse balletjes is het formaat. De gehaktballetjes zijn veel kleiner dan de gehaktbal zoals we die in de Nederlandse keuken kennen.

Dat is misschien ook wel meteen een reden dat ze zo populair zijn, denkt oprichter Ingrid Geel Nilsson van Zweeds en Scandinavisch cateringbedrijf Northern Delight. "De Zweedse balletjes zijn net wat uitgebreider en wat vrolijker. Het is anders dan de Nederlandse standaard en ik denk dat mensen het ook leuk vinden om, net als bij bitterballen, porties te kunnen kiezen", vertelt de Zweedse kok.

Grote regionale verschillen zijn er niet echt wat de bereiding van de gehaktballetjes aangaat.

Grote regionale verschillen zijn er niet echt wat de bereiding van de gehaktballetjes aangaat.
Grote regionale verschillen zijn er niet echt wat de bereiding van de gehaktballetjes aangaat.
Foto: Getty Images

Typische smaakmakers voor Zweedse gerechten

Ook het verschil in smaak met de Nederlandse gehaktbal is groot. Kenmerkend voor de smaak van Zweedse balletjes is de kruidenmix (allroundkrydda) die wordt gebruikt. Typerend is het piment, dat in veel Zweedse gerechten wordt gebruikt. Ook wordt er witte peper gebruikt die net wat pittiger is en zorgt voor een andere smaakcombinatie.

Grote regionale verschillen zijn er niet echt wat de bereiding van de gehaktballetjes aangaat. "Zelf gebruik ik ook altijd een beetje nootmuskaat en knoflookpoeder", zegt Angela Latimer, oprichter van foodblog Bake it with love.

"Zweden is een groot land dus er zitten wel wat verschillen in de bereiding. Het recept voor köttbullar kan zelfs van familie tot familie verschillen", zegt Geel Nilsson. "Het gaat dan wel om kleine verschillen die vaak te maken hebben met de hoeveelheid piment die wordt gebruikt. Hoe noordelijker in Zweden je gaat, hoe minder piment er wordt gebruikt."

In de moderne keuken wordt er ook veel geëxperimenteerd met kruidenfusions. "Mensen gebruiken dan fusions met komijnpoeder en chilipeper. Erg hip en helemaal prima, maar het traditionele recept is zo goed, dat hoeft voor mij niet veranderd te worden", vindt de Zweedse.

“Zelf rasp ik de ui altijd direct in het vleesmengsel, zodat het uiensap wordt opgevangen.”
Angela Latimer, oprichter van foodblog Bake it with love

Van oorsprong wordt köttbullar gemaakt van half-om-halfgehakt. Je kunt ook alleen rundergehakt nemen, maar let er dan wel op dat het gehakt niet te mager is: de balletjes hebben wel een beetje vet nodig. Je kunt de balletjes ook prima maken met vegetarisch gehakt, de kruiden zorgen voor de juiste smaak.

In Zweden is het erg gebruikelijk om iets van zoetigheid in een bruine saus toe te voegen. Het is geen hoofdingrediënt maar een smaakmaker die zorgt voor een net wat rondere of zoetere smaak. Traditioneel worden Zweedse balletjes met vossenbessenjam geserveerd. "De vossenbes is buiten Zweden vaak lastig te krijgen. Cranberrysaus of cranberrycompote zijn een goed alternatief", tipt Latimer.

De beste tips voor de bereiding

Voor het perfecte Zweedse balletje is het combineren van de ingrediënten belangrijk. De verhouding tussen ei, paneermeel (of oud brood) en vlees moet goed zijn om ervoor te zorgen dat de balletjes hun vorm behouden, weet Latimer.

"Zelf rasp ik de ui altijd direct in het vleesmengsel, zodat het uiensap wordt opgevangen", zegt de foodblogger. "Maak de balletjes niet te groot en bak ze niet te lang want dan worden ze droog", voegt Geel Nilsson toe.

"De saus maken is erg makkelijk. Als je de balletjes gebakken hebt, voeg je een beetje water toe aan het bakvet. Deze jus breng je met een beetje room aan de kook en breng je op smaak met een beetje sojasaus en vossenbessenjam."

Klassiek recept voor de balletjes (ca. 25 stuks)

Dit heb je nodig

  • 500 g rundergehakt of half-om-half gehakt
  • 1 kleine (of halve) ui
  • 1 groot ei
  • 35 g paneermeel
  • 100 ml water
  • iets meer dan 0,5 tl gemalen piment
  • 1 tl zout
  • 0,5 tl gemalen witte peper

Zo maak je het klaar

  1. Schil de ui en rasp deze zeer fijn.
  2. Voeg het ei, paneermeel en water toe. Laat even wellen.
  3. Voeg de specerijen toe en meng goed.
  4. Voeg als laatste het gehakt toe. Goed mengen.
  5. Maak je handen nat en vorm balletjes.
  6. Bak de gehaktballen rondom bruin in boter. Leg ze op een bakplaat en laat ze daarna nog 8 minuten in de oven doorbakken op 180° C.

Heb je gehaktballetjes over? Deze zijn met een schep rodebietensalade heerlijk op een boterham.