Alles waar 'te' voor staat, is niet goed voor ons. Dat leren we van jongs af aan. Maar kun je ook té gezond eten? NU.nl legde de vraag voor aan twee hoogleraren.

Bij gezond eten denken de meeste mensen aan het eten van voldoende groente en fruit, weinig suikers en koolhydraten, en misschien ook wel aan matigen met vlees, of aan helemaal geen dierlijke producten eten.

"Maar je kunt ook doorslaan. Als je bijvoorbeeld veel of uitsluitend groente eet, eet je van iets anders wellicht te weinig en mis je misschien bepaalde voedingsstoffen die je ook nodig hebt", aldus Sandra Mulkens, bijzonder hoogleraar Voedings- en eetstoornissen aan de Universiteit Maastricht. "Te eenzijdig en dus niet gevarieerd genoeg eten is niet gezond. Te gezond eten kan dus eigenlijk niet, want dan wordt het ongezond."

Diëtisten en voedingswetenschappers promoten vaak de voedselpiramide. Producten waarvan je het meest nodig hebt - granen, groenten en fruit - bevinden zich in de onderste lagen van de piramide. Bovenin zitten de producten waarvan je minder nodig hebt, zoals vetten en oliën, maar ook producten die horen bij een gezond sociaal leven.

"Dat topje is kleiner, en je hebt er niet veel van nodig om te overleven. Toch is het heel normaal om je leven te leiden met af en toe een product dat gewoon lekker is."

Het is de vraag wat er achter de drang om supergezond te eten zit.

Het is de vraag wat er achter de drang om supergezond te eten zit.
Het is de vraag wat er achter de drang om supergezond te eten zit.
Foto: Getty Images

Bang voor de gevolgen van ongezond eten

Witkamp vraagt zich vooral af wat verschillende diëten, inclusief de extreme vormen, doen voor de gezondheid, op de korte en de lange termijn. Mulkens is met name geïnteresseerd in die drang naar heel erg gezond willen eten. "Waarom zou je zo supergezond willen eten? Is het de angst om aan te komen, of om de controle te verliezen? Vaak zit er meer achter."

Er hoeft natuurlijk niet direct sprake te zijn van een eetstoornis, maar het kan wel een voorstadium van bijvoorbeeld anorexia nervosa zijn, of er kan sprake zijn van ARFID (Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder). "Het gaat hier om mensen die te weinig of heel selectief eten. Dat kan zijn vanwege een angst voor de gevolgen daarvan of omdat ze bepaald eten niet prettig vinden qua textuur", legt Mulkens uit. "Ze eten bijvoorbeeld alleen zuivel, bepaalde groenten of gefrituurd voedsel - dit laatste is zeker niet gezond."

“Naast lichamelijke gevolgen in de vorm van tekorten aan bepaalde voedingsmiddelen, kan een eetstoornis ook psychische en sociale gevolgen hebben.”
Sandra Mulkens, bijzonder hoogleraar Voedings- en eetstoornissen

Ook orthorexia (nervosa), waarbij mensen dwangmatig bezig zijn met hun gezondheid en een enorme drang hebben om voor gezond te kiezen, wordt vaak genoemd als (nieuwe) eetstoornis. Mulkens is daar geen voorstander van. "Er staan al meer dan genoeg eetstoornissen in ons diagnostische handboek. We hoeven niet nog een keer het wiel uit te vinden."

"Als je extreem gezond wil eten, en je bang bent voor de gevolgen van bepaald eten, dan zou het ook ARFID kunnen zijn, of mogelijk een voorstadium van anorexia nervosa of dwangproblematiek. Naast lichamelijke gevolgen in de vorm van tekorten aan bepaalde voedingsmiddelen, kan een eetstoornis ook psychische en sociale gevolgen hebben."

Mensen zijn toch echt omnivoren

Volgens Witkamp kunnen we het best terug naar onze biologie. "Als je nagaat hoe wij mensen zijn gebouwd, en wat we nodig hebben en goed kunnen verteren, dan zijn we toch echt omnivoren. We hebben een darmkanaal dat is ingericht op een beetje vlees en een beetje plantaardig."

"Bepaalde stoffen kunnen wij niet zelf maken, denk aan vitamine C en B12. De bacteriën in onze dikke darm maken weliswaar een beetje vitamine B12, maar dat neemt ons lichaam op die locatie niet op. Knaagdieren eten om die reden hun eigen ontlasting. Wij moeten het halen uit dierlijke, door sommigen gezien als minder gezonde, producten."