Het Instagram-account van Sonja Bakker is offline gehaald omdat de dieetkoningin recepten van anderen zou hebben gepubliceerd. In het ergste geval leidt plagiaat tot een rechtszaak. Wat mag eigenlijk wel en wat niet?

Bakker ligt onder vuur nadat ze via sociale media recepten had gedeeld die volgens foodbloggers niet van haar zijn. Instagram heeft het account van Bakker offline gehaald.

Voor de bekende kookboekenauteur - bekend van de eierkoeken - was het niet de eerste keer dat ze dergelijke beschuldigingen aan haar broek kreeg. Voedingscoach Bea Pols stapte in 2006 naar de rechter omdat Bakker complete zinnen uit haar boek zou hebben gekopieerd.

Als je aan een recept een paar kleine dingen verandert, is het zeer lastig om plagiaat aan te tonen, aldus de Haagse jurist Charlotte Meindersma. "Voor foto's is het duidelijk. Als je die zonder toestemming van de fotograaf gebruikt, maak je inbreuk op het auteursrecht. Maar op een ingrediëntenlijst kun je geen auteursrecht claimen."

Dat geldt wel voor de tekst van de bereiding, weet Meindersma. "Daar zit de creativiteit in. Als je heel droog vertelt dat je pasta tien minuten moet koken omdat hij dan al dente is niet, maar het ligt anders als je op geheel eigen wijze omschrijft hoe je het gerecht maakt."

Gebruik van foto is 'duidelijk een probleem'

Het bijzondere van deze zaak is dat Bakker ook minimaal één foto van een andere maker heeft gebruikt, vindt Meindersma. Zelf verwijst Bakker in een reactie naar "haar team" dat zou hebben gefaald.

"Dat is duidelijk een probleem", vindt Meindersma. "Ook omdat ze het recept van een buitenlandse website heeft gehaald en kennelijk heeft vertaald. Dan moet je de maker de credits geven. Ze lijkt er onvoldoende een eigen product van te hebben gemaakt."

“Bij tekst geldt dat je in een grijs gebied komt als je een aantal dingen verandert.”
Tim Kuik, directeur Stichting Brein

Stichting BREIN beschermt de rechten van creatieve geesten, maar richt zich alleen op structureel, grootschalig misbruik. "In het algemeen geldt dat je je bewust moet zijn van het auteursrecht als je foto's gebruikt", aldus BREIN-directeur Tim Kuik.

"Bij tekst geldt dat je in een grijs gebied komt als je een aantal dingen verandert. Is het origineel herkenbaar, dan is er sprake van bewerking en heb je ook toestemming van de auteursrechthebbende nodig."

'Kookboekenauteurs zien het als reclame voor hun boeken'

Bakker zou tegen haar team hebben gezegd: "Haal het maar van een buitenlandse site, verander drie dingetjes en dan hebben we ons eigen recept", zo meldde het tv-programma RTL Boulevard. Maak je er dan je eigen creatie van? Kuik: "Het hangt ervan af hoe origineel het recept is."

Hoeveel variatie zit er in een klassieker als spaghetti bolognese? Als de beschrijving sterk afwijkt, is er geen probleem. "Dan kraait er geen haan naar. Anders begeef je je op glad ijs."

Het opvallende is dat in de kookboekenwereld de soep zo heet niet wordt gegeten. "Kookboekenauteurs zien het als reclame voor hun boeken", aldus Dirk Visser, hoogleraar Intellectueel Eigendomsrecht aan de Universiteit van Leiden.

"En koks zien het als reclame voor zichzelf en hun restaurant. Zolang wel hun naam wordt vermeld, natuurlijk. En dan heb je nog de blogs, zoals Smulweb. Die maakt het ook niet uit, zolang het maar niet ten koste gaat van hun clicks. Er wordt op zulke sites voor het vaderland weg gekopieerd."

Het oordeel van de rechter kan beide kanten op vallen

Geschillen eindigen vaak in een schikking, maar Bea Pols stapte in 2006 naar de rechter. "Die zaak heeft zij uiteindelijk verloren", aldus ondernemersjurist Meindersma. "In haar boek gebruikte Bakker wel zinnen die sterk leken op die van Pols, maar kennelijk waren de zinnen van Pols niet origineel genoeg."

Een uitkomst waar Pols - ook vanwege de hoge kosten van de rechtsgang - enorm van baalde. Het oordeel kan beide kanten op vallen, aldus de jurist. "Bij een andere rechter had het wellicht anders uitgepakt."

Alleen als je willens en wetens dezelfde teksten gebruikt, ben je onrechtmatig en fout bezig, aldus de Leidse hoogleraar Visser. "Het is voor iedereen te begrijpen dat je een probleem hebt als je doet alsof je iets hebt bedacht terwijl dat niet zo is. Maar het is subjectief waar de grens ligt."