Wat we eten, is cultureel bepaald. In China zijn kwallen een delicatesse, terwijl in het westen veel mensen van het idee zullen gruwelen. Bij mensen die lijden aan de eetstoornis pica gaat 'vreemd' eten een stap verder. Er zijn gevallen bekend van mensen die zeep, stoepkrijt, munten en zelfs complete vliegtuigjes eten.

Pica is een zeldzame eetstoornis die zijn naam dankt aan het Latijnse woord voor ekster (Pica pica). Een vogel die erom bekend staat dat-ie alles eet. Bij pica gaat het, in tegenstelling tot bij de meeste eetstoornissen, niet om gewichtsverlies. Een deskundige en een regisseur vertellen meer over deze zeldzame aandoening.

Wie lijdt aan de eetstoornis pica eet dingen die niet voor menselijke consumptie bestemd zijn, zoals papier, metaal, zeep, klei, ontlasting en haar. Ook wie grote hoeveelheden rauw voedsel, zoals rauw vlees, meel en ongekookte rijst eet, heeft de stoornis. Kenmerkend voor pica is dat het eten van de niet voor consumptie geschikte stof niet past bij het ontwikkelingsniveau van die persoon en geen deel uitmaakt van cultureel geaccepteerde gewoonten, zo meldt Nederlandse Academie voor Eetstoornissen op de site. Binnen sommige culturen is het eten van klei een traditie, in dit geval spreken we niet van pica.

Georgina Verbaan at in de korte film Stuff haar bezittingen op.

Georgina Verbaan at in de korte film Stuff haar bezittingen op.
Georgina Verbaan at in de korte film Stuff haar bezittingen op.
Foto: ANP

Meneer Alleseter at fietsen en televisies

Pica is ongewoon en spreekt misschien we daarom tot de verbeelding. Zo verwierf Michel Lotito, waarschijnlijk 's werelds bekendste picapatiënt, internationale bekendheid als 'Monsieur Mangetout', ofwel 'meneer alleseter'. De Fransman consumeerde naast een klein vliegtuig en een doodskist onder meer achttien fietsen, vijftien winkelwagens en zeven televisies.

"Eten is iets heel primitiefs en instinctiefs en als men voorwerpen gaat eten die onnatuurlijk zijn, staat het ineens heel ver af van ons dierlijke zijn. Als filmmaker ben ik gefascineerd door menselijk gedragingen en afwijkende gedragingen," vertelt regisseur en scenarist Malu Janssen, die lof oogstte met haar korte film Stuff over het fenomeen.

Knabbelen aan potlood valt ook onder pica

Wim Tops, professor aan de Universiteit Hasselt (België) en klinisch psycholoog in een eigen praktijk, vermoedt dat pica veel vaker voorkomt dan we denken. "Zeker als we het heel breed meten en niet alleen kijken naar wat mensen doorslikken. Er zijn ook mensen die bijvoorbeeld spijkers in de mond nemen, zonder deze te eten. Ook knabbelen op een pen of potlood valt in de breedste zin van het woord onder pica."

Volgens het handboek van psychiatrische aandoeningen (DSM-5) is het wel zo, dat het gedrag minstens één maand moet aanhouden om te spreken van een voedings- en eetstoornis. Over de hoeveelheid en de frequentie van het eten bestaan geen richtlijnen. Het is pas een stoornis als mensen er last van hebben. Het vermoeden is dat veel mensen met pica dit niet melden

“Ik kwam erachter dat er mensen zijn die glas eten en kwam zelfs een artikel tegen van een vrouw die een hele bestekset had opgegeten.”
Malu Janssen, regisseur

Pica kan optreden als gevolg van een mineralentekort. "In een studie van de bloedbank is een verband aangetoond tussen mensen met een tekort aan mineralen en mensen die rapporteerden dat ze rare dingen eten, zoals haar", vertelt de professor. Als pica wordt veroorzaakt door een tekort aan voedingsstoffen, kan het vaak met het toedienen van voedingssupplementen succesvol worden behandeld.

Pica als bijkomende stoornis

Over de eetstoornis pica is weinig bekend. Tops stelt dat er geen exacte cijfers zijn over het aantal picagevallen onder de algehele bevolking. De eetstoornis komt vaker voor bij kinderen en mensen met een verstandelijke beperking of ontwikkelingsstoornis.

Van de laatste groep weten we dat het percentage van mensen met pica tussen de 5 en 25 procent ligt. "Een verklaring kan zijn dat mensen met autisme heel vaak op zoek gaan naar sterke zintuiglijke prikkels", legt professor Tops uit. "Pica is vaak een bijkomende stoornis bovenop een ander probleem dat zich afspeelt."

'Het is een manier om controle te houden op bezittingen'

Dit zien we ook terug in de prijswinnende Nederlandse film Stuff met Georgina Verbaan in de hoofdrol. De hele film begon met een plaatje in mijn hoofd van een vrouw die haar bezit opeet, zegt Janssen. "Dit kwam niet vanuit kennis die ik had over het picasyndroom. Het beeld liet me niet meer los. Tijdens het schrijven ontdekte ik dat pica bestaat en dat het een stoornis is die best veel voorkomt. Ik kwam erachter dat er mensen zijn die glas eten en kwam zelfs een artikel tegen van een vrouw die een hele bestekset had opgegeten."

De film Stuff gaat over hoe we in de moderne maatschappij omgaan met consumeren en bezit. "In de film is pica een manier, net als andere compulsieve stoornissen, om controle te houden over de chaos van je bestaan," vertelt Janssen. "En een manier om controle te houden op bezittingen, omdat dat is wat het leven van de hoofdpersoon grotendeels bepaalt."

Risico's en behandeling van pica

Pica kan relatief onschuldig zijn als het om eten van kleine hoeveelheden gaat die onverteerd worden uitgescheiden. De eetstoornis kan gevaarlijk worden als het gaat om het eten of drinken van giftige zaken of dingen die tot beschadiging van de darm kunnen leiden, zoals glas.

Bij de behandeling kijken de therapeuten naar de dieperliggende individuele oorzaak, aldus Tops.