Nederlanders consumeren jaarlijks meer dan twintig miljoen potten pindakaas. Maar wie heeft het smeersel eigenlijk bedacht? Een expert en een fan vertellen over de geschiedenis van een van de populairste soorten smeerbaar broodbeleg.

Maar weinig dingen voelen zo Nederlands als een pot pindakaas op tafel. Toch werd pindakaas zoals we die nu kennen niet hier, maar in de Verenigde Staten uitgevonden.

Het gerucht gaat dat de Azteken al pinda's roosterden en maalden als medische toepassing bij tandpijn. Feit is dat de pinda vanuit Zuid-Amerika de wereld veroverde. Hoewel er waarschijnlijk al eerder spreads van pinda's werden gemaakt, was het Marcellus Gilmore Edson die in 1884 in de Canadese stad Montreal het eerste patent op pindakaas aanvroeg. Hij roosterde en plette pindanoten en mengde deze met suiker.

In 1895 volgde de Amerikaan John Harvey Kellogg met een patent op pindanotenmeel. Kellogg was op zoek naar een volwaardig voedingsmiddel voor ziekenhuispatiënten die moeilijk konden kauwen.

“De Franse gebroeders Calvé produceerden de eerste potten Calvé-pindakaas. Dat pindakaas als oer-Hollands product wordt ervaren, heeft te maken met slimme marketing.”

Pindakaas kwam daardoor bekend te staan als een goedkoop en gezond product dat ideaal was als vleesvervanger. In 1922 bedacht chemicus Joseph Louis Rosefield een proces om pindakaas met een gelijkmatige structuur te maken. Dit was het begin van de pindakaas zoals die ook vandaag de dag nog van de band rolt.

Met de komst van de Amerikaanse geallieerden, deed pindakaas na de Tweede Wereldoorlog zijn intrede in Nederland. De Franse gebroeders Calvé produceerden in 1948 in Delft de eerste potten Calvé-pindakaas. Dat pindakaas inmiddels als oer-Hollands product wordt ervaren, heeft te maken met slimme marketing.

Influencers uit de jaren tachtig

In de jaren tachtig werd televisiereclame nog massaal bekeken en waren reclameboodschappen nog veel bepalender voor de tijdgeest, weet woordvoerder Dolf Muller van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. "We zagen allemaal dezelfde reclames, die zo voor een stukje onze identiteit vormden", aldus Muller. "Petje Pitamientje was hét gezicht van Calvé en in zijn tijd al een ware influencer."

Ook de reclame waarin tweevoudig winnaar van de Elfstedentocht Evert van Benthem zogenaamd als schaatsend jochie te zien is, deed een flinke duit in het zakje. Al smullende van een boterham met pindakaas zegt de jongen dat hij later boer en schaatser wil worden.

Groot en sterk

Zo komt het dat pindakaas ook in Nederland erg groot is geworden. "Het gevoel voor pindakaas is diep geworteld. Niet iedereen houdt ervan, maar bij de fans zit de liefde diep", zegt Michiel Vos, oprichter van De Pindakaaswinkel. Hij haalde in 2017 de Amerikaanse Peanut Butter Day naar Nederland.

"Ik ben altijd al pindakaasliefhebber geweest. Maar pas toen ik me echt in voeding ging verdiepen, kwam ik erachter hoe uniek pindakaas eigenlijk is. Naast lekker en gezond is het smeersel ook nog eens duurzaam. Pindakaas bevat veel eiwitten en goede vetten. Niet gek dat we de vraag - ook vanuit het buitenland - alleen maar zien toenemen", vertelt Vos enthousiast.

Smaken verschillen

Bij De Pindakaaswinkel zijn diverse smaken pindakaas verkrijgbaar. Dat we een nuchter volkje zijn, blijkt maar weer wanneer we vragen welke smaak het meest verkocht wordt. Landelijk steekt Naturel-pindakaas er met kop en schouders bovenuit. Ook de Sport-pindakaas met stukjes noot en extra eiwit is een hardloper. Wel zijn er regionale verschillen. Zo is in Rotterdam en Den Bosch de smaak Dadel Kaneel favoriet.

"Hoe zuidelijker, hoe zoeter", merkt Vos op. In Eindhoven, Maastricht en Antwerpen is Karamel Zeezout dé bestseller. Opvallend is dat in Den Haag en Hilversum de Chilipeper Citroengras het hardst gaat", aldus Vos. "In Den Haag weten we dat dit komt door de grote Indonesische gemeenschap."