Rijkelijk gevuld, goede amandelspijs en bestreken met een laagje gesmolten boter, zo hoort een goede kerststol te zijn volgens bakker Bas Gommans. Gommans bakt jaar in jaar uit de beste stol van Nederland. "De spijs is bedoeld om eruit te lepelen en over je sneetje te smeren."

"De kerststol is ons koningsnummer", zegt Gommans. Bas Gommans staat als vierde generatie aan het roer van Bakkerij Gommans, dat met drie filialen is gevestigd in Limburg. Hij bakte de beste stol van Nederland in 2012, 2013, 2014, 2018 en 2019.

"Een goede kerststol bestaat uit een eiwitrijk deeg met veel boter en een rijke vulling", legt hij uit. "Op een kilo bloem gebruiken wij 1,5 kilo rozijnen, 200 gram gekonfijte vruchten en 200 gram nootjes. De spijs maken we met 65 procent amandelen in plaats van 50 procent zoals je vaak ziet. We voegen ook een klein scheutje rum toe, geleend van het Duitse recept. We zitten immers vlak bij de grens."

“Ik vind een stol de eerste drie dagen niet lekker, het moet een beetje rijpen.”
Bas Gommans, bakker

Eerste stol in 1438

Van oorsprong zijn stollen een vruchtbaarheidssymbool voor voorchristelijke volken. De offerbroden waren rijkelijk gevuld met bijvoorbeeld honing en gedroogde vruchten. Zoals bij veel recepten is geen eenduidig antwoord te geven op de vraag waar de kerststol zijn oorsprong vindt, maar in de archieven van de Duitse stad Dresden worden kerststollen genoemd in documenten uit 1438.

In 1496 werden Christbrote uff Weihnachten als handelswaar op de markten verkocht. De stol kwam vervolgens vermoedelijk in Nederland terecht door een Duitse bakker met een bakkerij in Amsterdam, die op een dag aan het begin van de twintigste eeuw een kerststol, of Weihnachtsstolle, voor zijn familie bakte, maar deze uiteindelijk verkocht aan een Duitse passant. Ook Nederlanders wilden het feestelijke brood proeven en zo verspreidde de stol zich over ons land.

Moslims, Kerst en feest

Een (dagverse) kerststol komt het beste tot zijn recht als je hem een paar dagen laat rusten. Gommans: "Ik vind een stol de eerste drie dagen niet lekker, het moet een beetje rijpen. En nog een tip: de spijs is bedoeld om eruit te lepelen en over je sneetje stol uit te smeren. Daaroverheen een beetje boter en eventueel wat poedersuiker en je hebt echt een gebakje."

Gommans verkoopt zijn stollen, in iets aangepaste vorm, ook met Pasen en Pinksteren. "Maar dan stoppen we, want het moet wel iets bijzonders blijven."

“De feeststol is een commerciële overweging: een kerststol moet na Kerst uit de schappen, een feeststol kan nog even blijven liggen.”
Sterre Leufkens

Kerst- of paasstollen, dat zijn soms feeststollen. Albert Heijn en Lidl doopten de kerststol om tot feeststol. Een knieval voor de islam, werd er volop gedeeld op sociale media. Taalkundige dr. Sterre Leufkens verwondert zich over de ophef. "Ik dacht meteen al: is dit echt omdat er moslims zijn die het woord Kerst vervelend vinden? Ik kon het me niet voorstellen, dus ben ik gaan zoeken naar reacties van boze moslims. Ik heb ze niet gevonden. Het is een commerciële overweging: een kerststol moet na Kerst uit de schappen, een feeststol kan nog even blijven liggen."

Leufkens begrijpt overigens wel dat er weerstand volgt op een naamswijziging. "Bij tradities horen bepaalde manieren en woorden. Een verandering kan pijn doen en lastig zijn, maar ik heb minder begrip voor het feit dat er meteen wordt gezegd dat het door moslims komt. Het is namelijk pure commercie."