Microplastics zijn een grote bron van milieuvervuiling, en vissen zwemmen hun hele leven in een plastic soep. Kun je vis eigenlijk met een gerust hart eten?

Ze zwerven massaal in zee en zijn gesignaleerd in Antarctica en op de Mount Everest. In de zomer vonden wetenschappers de hoogste concentratie ooit in de Middellandse Zee bij Sardinië. Ze zitten in mensenpoep en babyflesjes, in groente, vis en (zee)fruit. Inderdaad, we hebben het over microplastics.

Dat zijn minuscule plastic deeltjes die soms aan producten worden toegevoegd (cosmetica, verf of kunstmest) en vaak afslijten van andere producten, zoals tijdens het rijden (autobanden) of in de was (synthetische kleding). Grotere plastics verbrokkelen in zee tot microplastics.

“Als je een bord mosselen op tafel zet, hebben ze na een paar uur waarschijnlijk meer microplastics uit de lucht opgeslagen dan er toch al inzaten vanuit hun leven in de zee.”
Dick Vethaak, hoogleraar waterkwaliteit en gezondheid

Vervuilde zee, vervuilde vis?

Dat microplastics in het water zitten, betekent niet automatisch dat ze in de eetbare delen van vis en schaal- en schelpdieren terechtkomen, zegt Willie Peijnenburg, hoogleraar milieutoxicologie en biodiversiteit aan de Universiteit Leiden. "Het zou kunnen dat beesten die veel water door hun lichaam pompen, meer opnemen."

Dick Vethaak, hoogleraar waterkwaliteit en gezondheid aan de Vrije Universiteit en verbonden aan onderzoeksinstituut Deltares, weet dat onderzoekers tot nu toe vooral hebben gekeken naar relatief grote plastic deeltjes in de maaginhoud van vissen, mossels en oesters. "Oesters en mosselen filtreren water, zodat microplastics daarin geconcentreerd raken. Over het algemeen vind je meer plastic in mosselen en oesters dan in vismagen."

Jan Andries van Franeker van Wageningen Marine Research voegt daaraan toe dat we bij de meeste vissen en zeevruchten niet het maag- en darmstelsel eten. "Dat geldt wel voor mosselen, al zijn die doorgaans leeggepoept voordat we ze eten. Hoeveel plastic in de eetbare delen zit, is nog niet goed onderzocht. Het gaat dan vaak om deeltjes van nanogrootte."

Microplastics zijn overal

Peijnenburg merkt op dat de aanwezigheid van microplastics in voedsel als een groot probleem wordt gezien, terwijl het om heel kleine hoeveelheden gaat. "Natuurlijk wil je niet dat er zes plastic deeltjes in een liter bier zitten, maar we krijgen een veelvoud daarvan binnen via andere routes, zoals luchtvervuiling. En juist het inademen van kleine deeltjes kan gevaarlijk zijn, of het nu gaat om roet, fijnstof of plastics."

"Vooral in huisstof zitten veel microplastic vezels, die vrijkomen door slijtage van synthetische vloerbedekking, gordijnen en kleding", zegt Vethaak. "Ze dwarrelen rond en slaan neer op bestek en etenswaren, zodat we ze inademen of opeten. Als je een bord mosselen op tafel zet, hebben ze na een paar uur waarschijnlijk meer microplastics uit de lucht opgeslagen dan er toch al inzaten vanuit hun (vorige) leven in de zee."

“Natuurlijk wil je niet dat er zes plastic deeltjes in een liter bier zitten, maar we krijgen een veelvoud daarvan binnen via andere routes, zoals luchtvervuiling.”
Willie Peijnenburg, hoogleraar milieutoxicologie en biodiversiteit

Heather Leslie, milieuwetenschapper aan de afdeling Milieu en Gezondheid aan de Vrije Universiteit Amsterdam, benadrukt dat we nog niet weten hoeveel nano- en microplastics mensen per dag binnenkrijgen en hoe ze ophopen in weefsels. Daarom valt er nu nog geen betrouwbare risico-inschatting van de gezondheidseffecten op mensen te maken.

Tinka Murk, hoogleraar mariene ecologie aan Wageningen University & Research, denkt echter dat het risico van microplastics in voedsel verwaarloosbaar is. "Tot nu toe wijst alles erop dat er geen enkel gezondheidsprobleem te verwachten is van microplastics die via de mond het lichaam binnenkomen."

Haar collega Bart Koelmans, hoogleraar aquatische ecologie en waterkwaliteitsbeheer, denkt dat relatief grote deeltjes door het lichaam worden uitgescheiden. Dat kan anders zijn bij microplastics van nanogrootte. Dan zouden ze de darmwand en andere membranen in het lichaam kunnen passeren.

Gewoon vis blijven eten

Hoewel er dus nog veel onduidelijk is over de gezondheidseffecten van microplastics, zijn de experts unaniem in hun advies. Blijf gewoon vis eten.

"Visvetzuren kunnen het risico op hart- en vaatziekten verminderen", zegt Wieke van der Vossen, expert voedselveiligheid bij het Voedingscentrum. "Je kunt deze vetzuren vervangen door een plantaardig supplement, maar er zitten waarschijnlijk nog meer goede stoffen in vis die je dan ook niet binnenkrijgt. De Gezondheidsraad adviseert om minstens één keer per week vette vis te eten."