In de winter eten we graag stevige kost, in de zomer liever een lichte salade. Is dat omdat we meer calorieën verbranden als het koud is? Het lijkt een uitgemaakte zaak, maar zo eenvoudig is het niet, leggen twee wetenschappers van de Universiteit Maastricht uit.

Om je lichaamstemperatuur constant te houden, gaat je lichaam inderdaad meer energie verbranden als je het koud hebt. "Voor een deel gebeurt dat door te rillen", vertelt hoogleraar Ecologische Energetica en Gezondheid Wouter van Marken Lichtenbelt. Hij doet al jaren onderzoek naar thermoregulatie.

Maar ook voordat je gaat rillen, is je energiegebruik al een stuk hoger. Tot wel 30 procent zelfs. Van deze non-shivering merk je volgens hem weinig. "Het is minder oncomfortabel dan rillen." Sterker nog: milde kou went, ontdekte Van Marken Lichtenbelt. "Als je jezelf regelmatig blootstelt aan kou, ga je het zelfs redelijk comfortabel vinden."

De onderzoeksgroep van Van Marken Lichtenbelt ontdekte dat volwassenen een weefsel hebben dat een belangrijke rol speelt bij die verhoogde verbranding: bruin vet. "Anders dan wit vet slaat bruin vet niet alleen vet op, maar kan het juist vetten gebruiken om warmte te maken. Met bruin vet kunnen we extra warmte produceren zonder te rillen. Bij gewenning aan de kou neemt het bruin vet toe."

Bewegen maakt het grootste verschil

Goed nieuws dus, nu de feestdagen eraan komen en we geneigd zijn meer te eten dan normaal. Toch ligt het genuanceerder, vertelt hoogleraar Humane Energetica Klaas Westerterp. "In de praktijk zijn we in de winter - en zeker tijdens de huidige coronapandemie - meer binnenshuis en bewegen we minder."

Westerterp houdt zich in zijn onderzoek met name bezig met het energiegebruik van mensen. "Het rustgebruik is de grootste component en die varieert een heel klein beetje met de seizoenen. Lichamelijke activiteit maakt echter het grootste verschil in energiegebruik tussen de verschillende seizoenen."

“Als je mensen vraagt wat ze eten, blijkt het keer op keer niet te kloppen. Er wordt veel ondergerapporteerd.”
Klaas Westerterp, hoogleraar Humane Energetica aan de Universiteit Masstricht

Uit zijn onderzoek blijkt dat het (gemiddelde) lichaamsgewicht piekt in de koude wintermaanden, wanneer de lichamelijke activiteit het laagst is, en het laagste is in het midden van de zomer, op het moment dat de dagelijkse fysieke activiteit het hoogst is. Het verschil is voornamelijk vetmassa.

Meer eten dan je verbrand

Of mensen meer of minder eten in de winter, dat zou tenslotte ook een oorzaak van de schommelingen kunnen zijn, is lastig te onderzoeken. "Er zijn eigenlijk geen betrouwbare gegevens over de voedselinname van mensen te verkrijgen", vertelt Westerterp. "Als je mensen vraagt wat ze eten, blijkt het keer op keer niet te kloppen. Er wordt veel ondergerapporteerd."

Zeker tijdens de gedeeltelijke lockdown zullen mensen geneigd zijn meer binnen te zitten en hierdoor misschien minder energie gebruiken dan dat ze binnenkrijgen. Van Marken Lichtenbelt: "Dat los je eenvoudig op door toch wat vaker naar buiten te gaan én de thermostaat binnenshuis wat lager te zetten."