Voedselbossen schoten de afgelopen jaren als paddenstoelen uit de grond. Het concept: een door mensen gecreëerd bos, gevuld met eetbare planten, bomen en struiken. Deze duurzame vorm van voedselproductie komt steeds vaker ter sprake als agrarisch alternatief.

"Een voedselbos is een systeem waarbij we met de natuur meewerken om voedsel te produceren", legt voedselbosboer en pionier Wouter van Eck uit. "Dat is een groot verschil met reguliere landbouw, waar hard gewerkt wordt om tegen natuurlijke principes in eten te produceren. Daarbij kan een voedselbos droge periodes goed doorstaan."

Van Eck ontdekte de afgelopen jaren een schatkamer aan bomen en planten om lekker en gevarieerd voedsel mee te produceren. "In mijn voedselbos maken we gebruik van soorten uit Noord-Amerika en Azië. Bijvoorbeeld een boom met blad dat smaakt naar Franse uiensoep. Ze komen uit regio's waar het net zo koud kan worden als hier in Nederland."

“Zet op de plek van niet-eetbare planten, zoals distels, een eetbare plant uit diezelfde familie neer. In dit geval bijvoorbeeld een artisjokplant.”
Madelon Oostwoud, permaculturist

Ruim elf jaar later kan het voedselbos van Van Eck commerciële vraag aan. "We leveren aan chef-koks van een restaurant uit Nijmegen, een speciaalbrouwerij en een filiaal van Ekoplaza." De voedselbosboer ziet steeds meer agrariërs op kleine schaal starten met een voedselbos. "Voedselbossen hebben potentie als alternatieve landbouw, dragen bij aan het herstellen van natuurwaarden en leveren bovendien mooie producten."

Wouter van Eck oogst olijven uit zijn eigen voedselbos. (Foto: privécollectie)

Moestuin versus voedselbos

Een moestuin, een eetbare tuin, een voedselbos: het lijkt op elkaar, maar het is niet hetzelfde. Madelon Oostwoud, permaculturist en auteur van het boek Voedselbos, startte ooit met een kleine eetbare tuin achter haar huis.

"Een eetbare siertuin kenmerkt zich door de vaste beplanting. De beplanting van een moestuin vervang je daarentegen een paar keer per jaar, het is heel bewerkelijk", weet ze. Inmiddels heeft ze zoveel kennis opgedaan dat ze besloot een groot perceel te kopen in Noord-Holland, om daar een voedselbos aan te leggen.

"Een voedselbos is een grote variant op een eetbare tuin. Het cruciale verschil is dat een voedselbos voldoende oppervlakte nodig heeft en meerdere lagen kent. Van hoge en middelhoge bomen tot een struiklaag en de knollen en bollen."

Eetbaarheid en geen haast

Je hoeft geen agrariër te zijn om een voedselbos te starten. "Oefen op kleine schaal, in een hoekje van je eigen tuin", aldus Oostwoud. Dan start de ontwerpfase. "Als je beplanting verwijdert, ga dan eerst na of deze echt niet eetbaar is. Veel mensen rukken van alles uit de tuin, waar ze veel aan zouden kunnen hebben. De hele terminologie onkruid zou je onder de loep kunnen nemen. Wie zich verdiept in onkruid, ontdekt dat er een scala aan eetbare planten is."

Wie start met een voedselbos, kan beter geen haast hebben. "Na een jaar of zes ga je pas de vruchten plukken van jouw voedselbos", weet Van Eck. "De eerste jaren zijn de geplante bomen en struiken klein, en produceren ze vrijwel niets. Op een gegeven moment start de fase van exponentiële groei."

“Ik zie mensen met hun stofzuiger de tuin onderhouden. In een ideale wereld zijn alle tegels opgetild uit kleine tuintjes.”
Wouter van Eck, voedselbosboer

Verdiep je ook in plantfamilies, raad Oostwoud aan. "Zet op de plek van niet-eetbare planten, zoals distels, een eetbare plant uit diezelfde familie neer. In dit geval bijvoorbeeld een artisjokplant", vertelt ze. "Je weet namelijk al dat dit type plant het op deze plek goed doet, dus grote kans dat de artisjok hier goed gaat groeien."

Je tuintegels stofzuigen

De hamvraag: hoe smaakt eten uit een voedselbos eigenlijk? Van Eck: "Het is erg lekker. Sommige producten smaken vrijwel hetzelfde, zoals rode bessen. In sommige gevallen vind ik de producten zelfs lekkerder smaken, zoals appels."

Oostwoud gelooft in de toekomst van het voedselbos. "Ik zie mensen met hun stofzuiger de tuin onderhouden. In een ideale wereld zijn alle tegels opgetild uit kleine tuintjes."