Schaam jij je als je een grote hamburger bestelt in een restaurant of zeg je liever dat je gisteren falafel hebt gegeten dan dat je een kippenpoot hebt gehad? Dan kun je zomaar last hebben van vleesschaamte. Deze term duikt steeds vaker op, maar wat betekent het begrip eigenlijk?

Vleesschaamte betekent volgens voedingspsycholoog Diana van Dijken dat mensen het gevoel hebben dat we als maatschappij te veel vlees nuttigen. "Daar voelen we ons schuldig over en daardoor kunnen we ons schamen voor onze eigen vleesconsumptie", legt ze uit.

Van Dijken komt dit regelmatig in haar praktijk tegen. "Mensen formuleren het niet zozeer als schaamte, maar toch worden er vaak zinnen gebruikt in de trant van: 'Ik zou echt minder vlees moeten eten'. Of: 'Ik zou wat vaker een dagje zonder vlees moeten doen'."

En dat terwijl uit recent onderzoek van Wageningen Economic Research blijkt dat de consumptie van vlees in 2018 voor het eerst sinds negen jaar weer is gestegen.

Van Dijken gokt dat ongeveer 20 procent van haar cliënten last heeft van schaamtegevoelens over het eten van vlees. Nog eens 20 procent is sowieso al vegetariër of heeft een veganistisch eetpatroon en de overige 60 procent maakt zich niet druk om de vleesconsumptie.

'Ik ben het alleen op Twitter tegengekomen'

Voedingspsycholoog Lieveke Goossens heeft het nog niet gezien in haar praktijk, maar kent het begrip wel. "De enige plek waar ik het tot nu toe ben tegengekomen, is op Twitter. Maar volgens mij is het vooral iets wat voorkomt bij de jeugd en ik ben al achter in de veertig."

Wie een rondje googelt, merkt dat ook vliegschaamte en klimaatschaamte opduiken. Termen die worden gekoppeld aan het bewust vertonen van milieuonvriendelijk gedrag, zoals lang en vaak douchen terwijl je weet dat dit slecht is voor het milieu. Of bijvoorbeeld het boeken van een vliegvakantie en je vervolgens schuldig voelen over de CO2-uitstoot van de vliegreis.

Echt iets van de laatste jaren

Vleesschaamte is volgens voedingspsycholoog Van Dijken echt iets van de laatste jaren. Vroeger aten mensen volgens haar helemaal niet zoveel vlees. Toen was het nog een luxeproduct. Consumenten waren eerder trots als ze een keer een biefstukje konden eten. Maar door de toenemende welvaart gingen consumenten het steeds vaker kopen, zegt ze.

Mensen die zich schamen voor het eten van vlees omdat ze het zielig vinden voor de dieren, bestaan volgens Goossens al langer. Maar de echte vleesschaamte van nu heeft volgens haar te maken met onze overconsumptie. Daar worden we ons volgens haar namelijk steeds meer bewust van. "Alles werd op een gegeven moment zouter, zoeter, vetter en meer. Daar merken we nu de gevolgen van."

“Het belichten van de negatieve kanten van het eten van vlees zet mensen aan tot nadenken over hun eigen vleesconsumptie.”
Diana van Dijken, voedingspsycholoog

Van Dijken kaart aan dat de media ook een grote rol spelen bij vleesschaamte. "Die hebben steeds meer aandacht voor het belang van een vegetarisch of veganistisch eetpatroon. Er zijn heel veel documentaires te zien en ook veel bekende Nederlanders laten inmiddels hun mening horen over het eten van vlees. Daardoor worden de negatieve kanten van het eten van vlees steeds beter belicht en dat zet mensen aan tot nadenken over hun eigen vleesconsumptie."

Mensen zijn niet goed in het snel veranderen van gewoontes

Volgens Van Dijken is het maar de vraag of die schaamte hen er ook daadwerkelijk van weerhoudt om die dubbele hamburger naar binnen te werken. "Alleen als dierenleed of klimaatproblematiek iemand echt persoonlijk raakt, zal de vleesschaamte leiden tot een lagere vleesconsumptie. Veel vaker blijft het bij goede voornemens of hooguit één dag per week zonder vlees."

Van Dijken ziet het de komende tijd dan ook niet gebeuren dat er geen aardappels, groenten en vlees meer op tafel worden gezet. "Ik verwacht dat er steeds meer aandacht komt voor de nadelen van het eten van vlees, waardoor mensen echt goed gaan nadenken over wat hun rol in het geheel is. Maar mensen zijn over het algemeen niet zo goed in het snel veranderen van hun gewoontes, dus de kans is vrij groot dat het nog lange tijd duurt voordat een eetpatroon waarin vlees niet altijd meer centraal staat de standaard wordt."

Van Dijken verwacht dat het lange tijd duurt voordat vlees niet meer centraal staat in het eetpatroon. (Foto: 123RF)

Nederlanders denken minder vlees te eten

Haaks op de onderzoeksresultaten van de Wageningen Economic Research, waaruit blijkt dat Nederlanders méér vlees consumeren, staan de resultaten van NUpanel. Uit dit onderzoek dat NU.nl samen met Hettestpanel.nl uitvoerde in januari dit jaar, bleek dat één op de drie Nederlanders zegt minder vlees te eten.

Voedingscoach en diëtist Jonathan Klaassen vertelde toen dat hij dit beeld herkent vanuit zijn praktijk. Een kwart van zijn cliënten wilde leren minder vlees te eten. Een paar jaar geleden waren die cijfers nog heel anders.

Roel Hermans, expert voeding en gedrag van het Voedingscentrum, vertelde dat de norm wat betreft vlees aan het veranderen is. Dat kan er volgens hem op den duur voor zorgen dat er ook minder dierlijke producten gegeten worden, maar nu is dat nog niet aan de orde. Volgens Hermans eten voornamelijk laagopgeleide mannen relatief veel vlees.