Het was donderdag de dag van de tonijn, door de Verenigde Naties uitgeroepen om aandacht te vragen voor de duurzame vangst van deze vis. Nederlanders zijn grootverbruikers van tonijn in blik. Hoe maak je een duurzame keuze?

Tonijn is de meest gegeten vis in Nederland; per jaar kopen we ruim 41 miljoen blikjes in de supermarkt. Dat blijkt uit cijfers van IRI, een bureau voor onafhankelijk marktonderzoek.

93 procent van de geblikte tonijn wordt niet op een eerlijke manier bij elkaar gevist, terwijl de bedrijven dat wel beloven. 7,39 procent van de blikken draagt het onafhankelijke keurmerk Marine Stewardship Council (MSC). Vangst zonder keurmerk zorgt voor overbevissing en onnodige bijvangst.

Wat is de duurzaamste manier om tonijn te vangen?

Volgens Bart van Olphen, voorvechter van duurzame tonijnvangst en initiatiefnemer van het merk Fish Tales, is duurzame tonijn MSC-gecertificeerd en gevangen met een hengel. Bij maar 3,11 procent van de blikjes is dat het geval. "De andere vangmethoden, zoals ringnetten, longliners, lokvlotten, trawlers en gif zorgen allemaal voor veel tot extreem veel dode bijvangst en vervuiling in de oceanen."

Greenpeace beaamt dat vangen met een hengel de duurzaamste vangmethode is.

Maar volgens Simon Bush, professor en leerstoelhouder bij de Environmental Policy Group van Wageningen University and Research, is tonijn bevissen met een hengel niet de enige juiste vangmethode. "Het ligt niet aan het soort gereedschap of iets duurzaam is, maar aan hoe je het gebruikt."

"Er zijn zeker veel problemen bij de vangst van tonijn, maar het gaat te ver om te zeggen dat vissen met een hengel de enige goede manier is. Belangrijker is dat de overheid met regels komt."

Welke keurmerken zijn er?

"MSC is het enige goede keurmerk", zegt Bush. "Het label Dolphin Safe, dat je vaak op de blikjes ziet, is misleidend. Dat gaat over een probleem dat niet meer speelt. Jaren geleden was er inderdaad sprake van problematische bijvangst van dolfijnen. Nu gebeurt het nauwelijks meer."

Dat beaamt Van Olphen. "Er wordt voor de dolfijn gekozen omdat deze bij de consument tot de verbeelding spreekt." Ook hij zegt dat het MSC het enige juiste keurmerk is. Wel gaat hij nog een stapje verder door te zeggen dat ook op het blik moet staan dat de tonijn met een hengel gevangen is. Dat is bij zijn eigen productenlijn en bij twee producten van John West het geval.

Bush vindt het raar dat er in de Nederlandse supermarkt niet veel tonijnblikken met het MSC-keurmerk liggen. "De supermarkten kopen het niet in, terwijl het er wel is. Dat is een commerciële keus."

Vangst van tonijn op een schip. (Foto: ANP)

Wat is FIP?

Er zijn ook tonijnvisserijen die aangesloten zijn bij een Fishery Improvement Project (FIP). Een visserij die is aangesloten bij een FIP zegt toe te werken naar duurzame vangst, met als doel het verkrijgen van het MSC-keurmerk.

Aansluiting bij een FIP kan goed werken volgens Bush, maar er zijn misstanden bij de projecten. "Sommige visserijen die bij FIP zijn aangesloten doen dit alleen om toegang tot de duurzame markt te krijgen, terwijl verbeteringen pas jaren en jaren later hoeven komen. Daarbij wordt er geen duidelijk doel genoemd."

“Zolang een product geen MSC-keurmerk heeft, is het gewoon niet goed.”
Bart van Olphen, voorvechter duurzame tonijnvangst

Volgens Van Olphen garandeert het niets als een visserij bij een FIP is aangesloten. "Er wordt mee gepronkt, maar er is bij de meeste visserijen al tien, vijftien jaar niks veranderd. Ik sta wel achter FIP, maar zolang een product geen MSC-keurmerk heeft, is het gewoon niet goed."

Hoe duurzaam zijn de grote tonijnmerken?

Van Olphen heeft onderzoek gedaan naar de grote merken die tonijn verkopen in Nederland. "De grote bedrijven scharen de FIP's onder duurzaamheid, terwijl hun aandeel producten met het MSC-keurmerk nihil is", concludeert hij.

John West

  • John West is onderdeel van moederbedrijf Thai Union Group PCL. Het bedrijf heeft toegezegd dat in 2020 minimaal 75 procent van hun tonijn duurzaam gevangen zal zijn. Onder duurzaam gevangen verstaan ze tonijn met het MSC-keurmerk en tonijn van visserijen die deel uitmaken van een FIP. Van de 22 producten die John West in het schap heeft liggen, bevatten er twee tonijn die met een hengel gevangen is.

Princes

  • Princes zegt als doel te hebben alleen tonijn in te kopen die MSC-gecertificeerd is of van een FIP-visserij komt. Een deel van de blikjes van Princes zijn inmiddels MSC-gekeurd. Geen van de tonijn is gevangen met een hengel.

Rio Mare

  • De helft van de tonijn van Rio Mare komt naar eigen zeggen bij MSC-gecertificeerde visserijen of FIP's vandaan. Het bedrijf schaart deze twee onder één noemer: in 2018 droegen drie producten het MSC-keurmerk.

Fish Tales

  • Alle producten van Fish Tales zijn MSC-gekeurd en met een hengel gevangen. 

Moeten consumenten foute tonijn laten staan?

Volgens Bush hebben we de grote bedrijven nodig om te veranderen. "Zij kunnen een impact hebben, omdat ze zo'n groot aandeel hebben in het geheel. Deze bedrijven kunnen druk uitoefenen op landen om regelgeving voor de tonijnvisserij. Dan kan er verandering komen."

De grote bedrijven kunnen zeker meer doen dan ze nu doen, zegt Bush. "Zo moeten ze meer samenwerken met MSC-gekeurde visserijen. Het beste zou zijn als de grote bedrijven eens zullen zeggen: wij kopen deze tonijn niet, wij hebben onze voorwaarden."

Van Olphen vindt dat het om de keus van de consument gaat. "Er is een duurzaam alternatief. Die grote bedrijven hebben geen goede bedoelingen, daar steek ik mijn hand voor in het vuur. John West vist de zee leeg en gaat alleen voor duurzaam als het echt moet. Door duurzame tonijn te kopen, stimuleer je de bedrijven om sneller te verduurzamen."

Hier moet je op letten om een duurzame keus te maken

  • Het product is MSC gekeurd
  • Het is met een hengel gevangen (volgens Van Olphen)
  • Het Dolphin Safe-logo is onzin en misleidend
  • Aansluiting bij een FIP is geen garantie voor duurzaamheid