Het zwarte goud, een bakkie pleur, a cup of joe: koffie is een drankje dat graag wordt gedronken, maar waar ook onduidelijkheden en zelfs fabels over bestaan. Wat is waar en wat niet? NU.nl zet het op een rijtje.

Is koffie gezond?

"Ja", zegt Ellen Kampman, hoogleraar Voeding en Ziekte bij Wageningen University & Research (WUR). Ze onderzoekt de effecten van koffie op de lange termijn. "Koffie kan een gunstig effect hebben op allerlei chronische ziektes, zoals diabetes, hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker." Een overzichtsstudie van Harvard University uit 2017 bevestigt dit.

Het is niet iets wat veel mensen verwachten bij koffie, zegt Kampman. "Ik hoor soms mensen klagen dat koffie eigenlijk niet goed is. Het wordt soms geassocieerd met roken en andere slechte gewoontes. Maar ik wil af van dat imago: koffie past in een gezond voedingspatroon en zorgt voor gunstige effecten op meerdere vormen van ziektes."

De manier waarop je koffie zet, is wel belangrijk. Koffie uit een cafetière, waarbij je de koffie naar beneden drukt, is niet zo gezond. "Door deze manier van zetten, blijven er vetstoffen zoals cafestol in de koffie zitten, wat zorgt voor slechte cholesterol. Daar moet je dus niet te veel van drinken."

Koffie is opgenomen in de Schijf van Vijf. "Het past binnen de richtlijnen van goede voeding", vertelt Astrid Postma, voedingsexpert bij het Voedingscentrum. "Twee tot vier koppen koffie per dag verlaagt het risico op hartziekten, beroertes en diabetes."

Wat zorgt ervoor dat koffie gezond is?

Het is niet bekend welke stofjes de koffie gezond maken, zegt zowel Kampman als Postma. Komt het door de polyfenolen of antioxidanten? In ieder geval is het niet de cafeïne, want cafeïnevrije koffie is even gezond. De WUR zit in de voorfase van het onderzoek naar wat koffie precies gezond maakt. Dat is nog niet zo makkelijk, want er moet rekening worden gehouden met veel factoren. Het maakt uit hoe mensen hun koffie drinken - met of zonder melk of suiker - en hoe de koffie is gebrand.

Wel is er een hypothese over wat koffie doet in je lichaam. "We denken dat het drankje een gunstig effect heeft op leververvetting", vertelt Kampman. "Bij overgewicht en een ongezond levenspatroon kan er vet ontstaan rondom organen. We denken dat koffie zorgt voor een vermindering van die vervetting rondom de lever, omdat alle ziektes waar koffie een gunstig effect op heeft met deze vervetting te maken hebben."

Een vrouw serveert koffie om mee te nemen. (Bron: ANP)

Word je onrustig van koffie?

De cafeïne die in koffie zit, zorgt voor een stimulerend effect en maakt je alerter, vertelt Postma. Het Voedingscentrum adviseert wel een maximum van ongeveer vier koppen per dag. "Daarboven kan de cafeïne zorgen voor rusteloosheid en hartkloppingen. Maar niet iedereen is daar even gevoelig voor en het is niet gevaarlijk."

“Cafeïne kan zorgen voor rusteloosheid en hartkloppingen.”
Astrid Postma, voedingsexpert bij het Voedingscentrum

"Cafeïne kan inderdaad voor mensen verschillende uitwerkingen hebben, omdat het erfelijk bepaald is hoe we cafeïne in ons lijf omzetten", zegt Kampman. "Sommigen mensen kunnen prima slapen na een paar koppen koffie, anderen niet. Dit heeft onder andere te maken met hoe snel je cafeïne kunt afbreken in je lichaam en hoe snel je het uit plast."

Drie soorten koffie. (Bron: ANP)

Onttrekt koffie vocht uit je lichaam?

Dat koffie vocht aan je lichaam onttrekt, is een fabel, zegt Kampman. "Ik hoor hier veel praatjes over. Maar koffie drinken is een goede manier om wat vocht binnen te krijgen."

“Koffie drinken is een goede manier om vocht binnen te krijgen”
Ellen Kampman, hoogleraar Voeding en Ziekte

Heeft koffie invloed op je stoelgang?

"Een deel van de mensen denkt dat koffie effect heeft op je stoelgang, maar in onderzoeken is dit niet heel hard aangetoond", zegt Postma. Dat beaamt Kampman. Er is in ieder geval geen consensus over, blijkt ook uit dit artikel in de Volkskrant. Wel wordt in dit artikel geconcludeerd dat koffie iets doet met je darmen. Maar wat? Dat is niet duidelijk.

Krijg je hoofdpijn als je stopt met koffie drinken?

"Als je normaal een paar koppen per dag drinkt en opeens stopt, dan kun je last krijgen hoofdpijn", zegt Postma. Dit ligt aan de stop van de toevoer van cafeïne, blijkt uit onderzoek van de Radboud Universiteit in Nijmegen.

Als je helemaal met het drinken van koffie stopt, kan de hoofdpijn daarnaast mogelijk ook samenhangen met minder vocht binnenkrijgen, zegt Kampman. "Daar kun je ook hoofdpijn van krijgen."

Mogen zwangere vrouwen geen koffie drinken?

Het Voedingscentrum adviseert zwangere vrouwen om één kopje koffie per dag te drinken. "Als zwangere vrouwen te veel cafeïne tot zich nemen, kan dit leiden tot een lager geboortegewicht bij de baby", zegt Postma. Cafeïnevrije koffie is een goede vervanger.

Is cafeïnevrije koffie gezonder?

Koffie zonder cafeïne is even gezond als gewone koffie en zorgt voor dezelfde gezondheidseffecten, zegt Kampman. "Cafeïne is dus niet per se ongunstig." De hoeveelheid cafeïne die je tot je neemt, is natuurlijk wel belangrijk, voegt Postma eraan toe. Drie tot vier koppen per dag is de richtlijn.