Telefoon uit, niet met de ellebogen op tafel, met kleine happen eten en niet wijzen met mes en vork; met tafeletiquette ga je gemakkelijker op in een gezelschap. "Goede manieren vallen namelijk niet op, het ontbreken ervan wel."

Iedereen heeft in een restaurant of aan tafel bij een gezelschap weleens gedacht: hoe moet ik me gedragen? Daarvoor is de zogenaamde etiquette in het leven geroepen. "Blois schreef al in de dertiende eeuw voorschriften voor ridders op papier die nog steeds gelden; handen voor en na de maaltijd wassen, eet geen brood voor de maaltijd, pulk niet met een mes in uw kiezen, praat niet met volle mond en lach niet uitbundig", staat in het Blauwe Boekje, geschreven door etiquette-expert Roel Wolbrink.

Voor de meeste mensen is het wel duidelijk dat het niet zo netjes - en bovendien gevaarlijk - is om met een mes in de kiezen te pulken, maar weten we anno 2019 eigenlijk nog wel hoe we ons echt aan tafel horen te gedragen? En is dat anders dan bijvoorbeeld voor de ridders in de dertiende eeuw? Dat en nog veel meer vroegen we aan etiquettedeskundigen Wolbrink en Gonnie Klein Rouweler.

Waarom is het belangrijk om je aan de etiquette te houden tijdens het eten?
Klein Rouweler: "Etiquette is een verzameling van ongeschreven beleefdheidsregels die je helpen een diner ordelijk te laten verlopen, waarmee hachelijke situaties aan tafel worden voorkomen. Goede manieren vallen namelijk niet op, het ontbreken ervan wel. Het is ook handig om etiquette te beheersen zodat je je in elke onverwachte situatie weet te gedragen. En: zo hoef je niet bij een ander af te kijken met welk bestek er wordt gegeten."

Wolbrink: "Als je ergens bij wilt horen, dan wil je niet opvallen. Dat is gekopieerd van de koningshuizen en de vroegere adel. Tijdens het eten moet het gaan om het eten, en niet om jouw omgangsvormen."

Hoe zijn de regels veranderd ten opzichte van tien jaar geleden? Weten we nog wel hoe we ons moeten gedragen?
Klein Rouweler: "Wat nu heel belangrijk is, is de telefoon. Die is bij kinderen, maar ook bij de ouders, niet weg te denken. Pas als je die van tijd tot tijd uitschakelt, kun je fysiek een en al oog en oor voor elkaar hebben, met elkaar communiceren en normen en waarden bijbrengen. Weer samen aan tafel eten, wat tegenwoordig veel minder lijkt te gebeuren, kan hier enorm aan bijdragen."

Wolbrink: "Er zijn nu zeker dingen anders. Zo zijn we door de internationalisering anders gaan eten. Met de hand en met stokjes bijvoorbeeld. We zijn ook andere dingen gaan eten en voor diverse ingrediënten is er een nieuwe manier van eten. Asperges en sla mocht je vroeger niet snijden, omdat er toen ijzeren messen werden gebruikt en de oxidatie gevaarlijk kon zijn voor de gezondheid. Dat is nu niet meer zo."

“Ook bij de McDonald's mag je niet proppen, moet het er een beetje appetijtelijk uitzien en mag je niet gooien met je eten en drinken.”
Roel Wolbrink

"Je ziet ook dat het er allemaal veel minder stijf aan toegaat. Alles mag meer casual en de #metoo-discussie heeft het mannen bijna verboden om nog galant te zijn. Etiquette evolueren en veranderen. Je hoort geen 'eet smakelijk' te zeggen, maar als 90 procent van Nederland dat normaal vindt, waarom zou je daar dan aan vasthouden?"

In hoeverre gelden er andere regels als je bij mensen thuis bent, een hapje in een café eet of in een restaurant dineert?
Klein Rouweler: "Als je bij mensen thuis eet, kun je niet zomaar aangeven dat er bijvoorbeeld een haar in je soep zit en dat je een nieuwe kom wilt, of dat je het vlees te taai vindt omdat het te lang gebakken is. In dat geval eet je er iets van, haal je zelf met de mespunt de haar uit je soep, en zeg je niks."

"In een restaurant mag je daarentegen verwachten dat alles naar smaak is. Is er iets niet goed, dan mag je daar meteen op een nette wijze iets van zeggen. Zo krijgt het restaurant de tijd om het nog goed te maken."

Wolbrink: "Er zijn nog steeds verschillen tussen waar je eet, maar dat neemt niet weg dat er ook bij de McDonald's nog steeds waarden en normen gelden. Ook daar mag je niet proppen, moet het er een beetje appetijtelijk uitzien en mag je niet gooien met je eten en drinken."

Wat is de belangrijkste regel aan tafel?
Klein Rouweler: "Het allerbelangrijkste is dat je volop kunt genieten, je het gezellig hebt en dat je het samen leuk hebt. Dat je de volgende dag enthousiast terugblikt op een geslaagd diner. Laat etiquette daarom zeker niet de boventoon voeren. De gastheer of gastvrouw moet ervoor zorgen dat de gasten het naar hun zin hebben."

Wolbrink: "Tafelmanieren zijn er niet alleen voor als je chic tafelt. Het gaat erom dat je anderen niet tot last bent en dat je erbij hoort. Dat laatste vinden mensen tegenwoordig lastig. Zij denken: ik moet toch mezelf kunnen blijven? En ja, dat klopt, maar je moet je ook aanpassen aan je rol en je omgeving."

Eetregels volgens de experts

  • Een tas leg je niet op tafel, maar onder je stoel of aan een tassenhanger aan de tafel
  • De gastheer of -vrouw bepaalt de standaard, de gasten volgen
  • Als je bent uitgegeten, leg je je mes en vork in de tien voor vier stand
  • Gebruik een servet om je mond te deppen voordat je uit je glas drinkt, zo voorkom je een lipafdruk op het glas
  • Drink niet te veel
  • Eet met kleine happen
  • Wacht met praten tot je mond leeg is
  • Geen ellebogen op tafel
  • Niet smakken
  • Een slok nemen terwijl je nog eten in je mond hebt, heet 'metselen' en is niet de bedoeling
  • Leg je bestek als je praat in een kruis op je bord
  • Corrigeer anderen tijdens het eten niet, 'go with the flow'
  • Laat een ober niet wachten voor een bestelling
  • Niet wijzen met mes en vork
  • Eet altijd je bord leeg, tenzij je er ziek van wordt
  • Brood bij de maaltijd snij je niet, maar breek je
  • Je zegt alleen 'dank u wel' als het eten wordt opgediend, niet als je bord wordt weggehaald
  • Leg je portemonnee, sleutels en telefoon niet op tafel, en zet je telefoon ook uit
  • Vraag een ober altijd eerst of het gelegen komt om een groepsfoto te maken en accepteer als het niet uitkomt
  • Spreek van tevoren met de ober af of er per groep of individueel afgerekend wordt
  • Voorkom fluisteren en roddelen, want dat zegt meer iets over jou dan over een ander
  • Bedank de volgende dag je gastheer of -vrouw