Toen Johan Derksen in Vandaag Inside uit de doeken deed hoe hij ooit een bewusteloze vrouw met een kaars binnendrong, barstten zijn mannelijke tafelgenoten in lachen uit. Niemand ging tegen Derksen in of nam het voor de vrouw in kwestie op. NU.nl sprak met experts over de vraag waarom mannen elkaar niet lijken te corrigeren als het gaat over seksueel grensoverschrijdend gedrag.

Karlijn de Blécourt (Expertisecentrum Seksualiteit Rutgers) noemt gezichtsverlies als belangrijkste reden om als man niet direct op te staan tegen Johan Derksen in de setting van Vandaag Inside. "We zien dat mannen individueel echt wel tegen seksueel misbruik zijn, maar in een groep spreken ze zich daar minder tegen uit. Er heerst een machonorm."

Bas Zwiers (Stichting Emancipator) geeft voorlichting over mannenemancipatie en seksuele grenzen. Hij heeft een andere term voor de machocultuur, namelijk de 'man-box'. Dit is een verzameling van mannelijke normen en gedragscodes. In de westerse cultuur heerst bijvoorbeeld de hardnekkige mythe dat alle mannen altijd extreem seksueel, dominant en op jacht zouden zijn.

De Blécourt over dat onterechte beeld dat mannen altijd enorm seksueel zouden zijn: "Daardoor kunnen mannen dus gezichtsverlies lijden. Heel grof, plat, en hyperseksueel gedrag levert ze machopunten op. Het gaat dan om gedrag naar andere mannen toe, niet zozeer naar vrouwen."

"Er wordt vaak zo over mannen gepraat alsof ze alleen maar aan seks kunnen denken", gaat De Blécourt verder. "Terwijl er helemaal niet zo'n groot verschil is tussen mannen en vrouwen als het gaat over seksualiteit. Het is eerder een smoes om met bepaald gedrag weg te komen."

Ze is dan ook kritisch naar de boodschap dat mannen 'nou eenmaal zo zijn', want daardoor krijgen jongens een dubbele boodschap mee. "Uit onderzoek blijkt dat jongens het liefst een gelijkwaardige relatie willen, die prettig is voor beiden. Zij moeten geen punten willen scoren door seksueel grensoverschrijdend te zijn."

Lachen en meedoen om geen 'homo' te zijn

Niet-seksuele of kwetsbare mannen lopen het risico om buiten de groep te worden gezet. 'Mietje', 'pussy' en 'homo' zijn typische scheldwoorden voor mannen die zich niet mannelijk zouden gedragen. "Gezien de homofobie is het eng als man om met die woorden aangevallen te worden", zegt Zwiers.

Voor vrouwen is het minder spannend om buiten de norm te vallen, denkt Zwiers. "Een strenge vrouw kan het nog ver schoppen op de werkvloer. Ze wordt als mannelijker beschouwd", legt Zwiers uit. "Dat is minder erg dan een man die voor zwakkeling wordt uitgemaakt."

Het gedrag van de mannen aan tafel bij Vandaag Inside voldoet aan de normen uit de 'man-box'. Als Derksen het verhaal over het kaarsincident oplepelt, grapt Renée van der Gijp erop voort over een honkbalknuppel.

Zou iemand het opnemen voor het slachtoffer, dan gaat diegene tegen de norm aan tafel in. "Terwijl de meerderheid van individuen wel degelijk tegen geweld, racisme en seksisme is", zegt De Blécourt. "Maar aan zo'n tafel zal het lastig zijn om daar voor op te komen. Toch vind ik dat ze dat wel moeten doen, want door mee te lachen of je mond te houden, stem je in met het lachen om een verkrachting. En dat is niet oké."

In plaats daarvan lachten de mannen dus met Derksen mee. Zwiers verklaart dat lachen onder mannen ook weer een sociaal geaccepteerde code is. "Als we iets moeilijk vinden, maken we snel een grapje uit angst om er echt over te praten. Zo hoeven we het onderwerp niet aan te gaan."

Johan Derksen blikt dag later terug op uitspraken over kaars in Vandaag Inside
68
Johan Derksen blikt dag later terug op uitspraken over kaars in Vandaag Inside

Hun verleden maakt mannen kwetsbaar

Verder speelt er nog iets mee bij mannen die elkaar niet corrigeren op hun seksuele gedrag. Zij moeten dan namelijk ook in hun eigen verleden durven graven, zegt Zwiers. En daarin zijn veel mannen kwetsbaar.

"We zijn allemaal opgegroeid met het idee dat mannen de eerste stap moeten zetten, maar het is goed mogelijk dat de ander daar niet altijd op zat te wachten", zegt hij. Dat besef kan confronterend zijn. Tel daar de maatschappelijke gevolgen bij op van een schuldbekentenis en je begrijpt waarom niet elke man zijn vingers hieraan durft te branden. De Blécourt: "Terwijl dat het enige juiste is om te doen."

Heb jij zelf behoefte om te praten over jouw ervaring met seksueel grensoverschrijdend gedrag? Je kunt gratis en anoniem contact opnemen met onder andere Centrum Seksueel Geweld: 0800-01 88.