Tienduizenden Nederlanders dragen dezer dagen het shirt (althans, een later gemaakte replica) waarin het Nederlands elftal in 1988 Europees kampioen werd. Het tricot lijkt populairder dan ooit, maar toen Oranje er 33 jaar geleden in speelde wilde niemand het aantrekken. Ook de spelers niet.

Ruud Gullit noemde het begin deze maand in een podcast nog het lelijkste shirt dat hij ooit heeft gedragen in het Nederlands elftal, maar daar gaat Adri van Tiggelen niet in mee. De Oranje-linksback op het EK 1988 waardeert het inmiddels. "Het shirt hangt hier thuis in Oud-Beijerland ingelijst aan de muur", vertelt de nu 64-jarige Van Tiggelen. "Of ik het mooi vind? Door de herinnering, de Europese titel, is het mij heel veel waard."

De afgelopen jaren werd Van Tiggelen geregeld benaderd door verzamelaars. "Ik heb ook wel eens een shirtje van de hand gedaan, maar dat van Oranje van 1988 is niet te koop. Voor geen goud."

Zou Van Tiggelen het shirt wel verkopen, dan kan hij er zo'n 2.000 euro voor krijgen. Minimaal, schat Jesse Rabbeljee uit Denekamp, die zelf een verzameling heeft van ongeveer vijftienhonderd voetbalshirts. "Ik denk dat het EK-shirt van Oranje van 1988 een van de meest gewilde shirts is onder verzamelaars. Niet alleen in Nederland. Ook wereldwijd."

Rabbeljee heeft er zelf ook een in zijn collectie. "Ik heb het shirt van Gullit. Via de secretaresse van voormalig KNVB-secretaris Jan Huijbregts is het in mijn bezit gekomen. Het is een van de mooiste shirts die ik heb. Qua design is het zo'n bijzonder shirt.

Oranje voorafgaand aan de EK-finale van 1988. Helemaal links zittend: Adri van Tiggelen.

Oranje voorafgaand aan de EK-finale van 1988. Helemaal links zittend: Adri van Tiggelen.
Oranje voorafgaand aan de EK-finale van 1988. Helemaal links zittend: Adri van Tiggelen.
Foto: Getty Images

'We lijken net goudvissen'

Dat aparte design heet officieel het Ipswich design, het eind jaren tachtig door adidas gelanceerde 'schubbenmotief', zoals het in Nederland minder vleiend werd genoemd. West-Duitsland had er een groen uitshirt van, de Sovjet-Unie een rood thuisshirt en Nederland speelde de vijf wedstrijden op het EK van 1988 in een oranje exemplaar. Het wijkt af van al die andere shirts die het Nederlands elftal droeg, maar doordat Oranje er zijn enige prijs ooit in won, wordt het wel steevast geassocieerd met succes. En dat heeft zijn uitwerking.

Afgelopen voorjaar, kort voor het EK, werd het shirt door de lezers van het AD zelfs verkozen tot het mooiste shirt ooit van het Nederlands elftal. En nu het toernooi in volle gang is, is de hype compleet. Bavaria lanceerde een reclamecampagne met voormalig Oranje-rechtsback Berry van Aerle en een oranje "geluksbroekje" in het kenmerkende motief van 1988. En in de Johan Cruijff ArenA zag je tijdens wedstrijden overal op de tribunes replica's van het shirt van toen. Groter kan het contrast met 33 jaar geleden niet zijn.

"We lijken net goudvissen zo. Met van die schubben erop", schamperde rechtsbuiten Johnny van 't Schip destijds in een tv-interview. De EK-selectie van bondscoach Rinus Michels moest er niets van hebben. "Er waren inderdaad een hoop spelers die niet blij waren met het shirt", herinnert Van Tiggelen zich ruim drie decennia later. "Motten we dat aan? Ik kon me er eerlijk gezegd niet druk om maken. Als de bond het wilde dan trok ik het aan."

Andere spelers waren minder enthousiast. Sterker, toen de shirts vlak voor de openingswedstrijd van het EK tegen de Sovjet-Unie werden geleverd, weigerden ze erin te spelen. "Adidas heeft er toen doorheen gedrukt dat ze toch aan werden getrokken", vertelt Rabbeljee.

Jesse Rabbeljee met een shirt dat Ruud Gullit droeg tijdens het EK van 1988.

Jesse Rabbeljee met een shirt dat Ruud Gullit droeg tijdens het EK van 1988.
Jesse Rabbeljee met een shirt dat Ruud Gullit droeg tijdens het EK van 1988.
Foto: Jesse Rabbeljee

'Er zijn aardig wat nepperts op de markt'

Ondertussen werd in Nederland het shirt bijna niet gedragen door fans. Rabbeljee: "De commercie zoals we die nu kennen met de verkoop van voetbalshirtjes, was er nog niet in de jaren tachtig. Zelfs niet tijdens een groot toernooi van Oranje. Alleen bij kraampjes rond de Duitse EK-stadions kon je de shirts krijgen. Na het EK werden er nog paar duizend geleverd aan sportwinkels in Nederland, maar dat stelde niks voor in vergelijking met deze tijd. Als je nog zo'n shirt hebt, dan is ook dat aardig wat waard. Maar in die tijd werden de meeste Oranje-supporters er niet blij van."

Direct na het EK ruilde Oranje het 'schubbenshirt' alweer in voor de traditionele egaal oranje variant en dat is nooit meer anders geweest. De populariteit van het EK 1988-shirt kwam pas met de jaren en lijkt heviger te worden. Zowel onder supporters, die nu massaal commerciële namaakexemplaren aantrekken, als ook onder verzamelaars die zoeken naar de echte shirts uit 1988. En daar wordt ook misbruik van gemaakt.

"Omdat het shirt zoveel waard geworden is, zijn er veel nepperts op de markt gekomen", vertelt Rabbeljee, die meermaals een medeverzamelaar teleur moest stellen. "Dan keek ik naar de stiksels, de afmetingen en het materiaal. En dan was mijn boodschap dat ze een later gemaakt nepshirt hadden gekocht. Door de jaren heen heb ik er aardig wat kijk op gekregen."

Marco van Basten in actie tijdens de halve finale tegen West-Duitsland.

Marco van Basten in actie tijdens de halve finale tegen West-Duitsland.
Marco van Basten in actie tijdens de halve finale tegen West-Duitsland.
Foto: Getty Images

'Het is een broodjeaapverhaal'

Het gaat zelfs zover dat de laatste jaren blauwe shirts van het Nederlands elftal in het Ipswich design online worden aangeboden. Het zou het nooit gedragen EK 1988-uitshirt zijn van Oranje, dat op het toernooi louter in het thuisshirt speelde.

Rabbeljee: "Dat is een broodjeaapverhaal. Het blauwe shirt is een ghost shirt. Ik heb de toenmalig materiaalman van Oranje er wel eens over gesproken en ik ken een van de ontwerpers van adidas goed. Als Nederland op het EK niet in het oranje had mogen spelen, dan hadden ze het witte uitshirt van de kwalificatie gedragen. Die hadden ze nog liggen."

Thuis in Oud-Beijerland bevestigt Van Tiggelen het verhaal van het witte uitshirt. En hij koestert het oranje exemplaar van 1988. "Het kan me niet schelen of je het shirt mooi of lelijk vindt. Als we in 1988 in een wit hemd die beker hadden gewonnen dan had ik nu een wit hemd ingelijst aan de muur hangen. Het zijn de prachtige herinneringen die het doen. Daardoor is het EK-shirt van 1988 het mooiste shirt dat ik heb. Dat is al 33 jaar zo."

Het zogenaamde uitshirt van Oranje van 1988.

Het zogenaamde uitshirt van Oranje van 1988.
Het zogenaamde uitshirt van Oranje van 1988.
Foto: Rypke Bakker