De examens van vwo'ers, havisten en vmbo'ers buiten de Rotterdamse scholengemeenschap Ibn Ghaldoun zullen geldig worden verklaard.

Dat hebben staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs) en de Onderwijsinspectie woensdag bekendgemaakt.

"Het goede nieuws is dat er aan de hand van een cijfermatige analyse geen sprake is van collectieve fraude op school- of regionaal niveau", aldus Dekker. De Onderwijsinspectie heeft dan ook besloten dat alle leerlingen buiten Ibn Ghaldoun hun examenuitslag donderdag zullen krijgen. 

Wel blijkt de omvang van de fraude nog groter dan eerder bekend. Zo zijn er niet 15, zoals dinsdag bekend werd, maar 24 examens gestolen. 23 examens zijn op Ibn Ghaldoun ongeldig verklaard en moeten dus allemaal opnieuw afgenomen worden.

Het vwo-examen Frans is een uitzondering. Dit werd tijdig ontdekt, waardoor een dag later een nieuwe versie kon worden afgenomen.

Verspreiding

Verder zijn er serieuze signalen dat de gestolen examens ook buiten Ibn Ghaldoun zijn verspreid, zowel binnen als buiten Rotterdam. Het lijkt erop dat in ieder geval aan scholieren in Brabant gestolen examens zijn verkocht. Dat zegt een woordvoerder van het Openbaar Ministerie woensdagavond. Hij kon nog niet zeggen om hoeveel en welke examens het gaat en bij hoeveel leerlingen die zijn terechtgekomen.

Omroep Brabant meldde woensdagavond dat meerdere examens zijn verkocht aan leerlingen van Brabantse scholen. Volgens de zegsman is dat wat sterk uitgedrukt. "We weten nog niet of we in meervoud moeten spreken. Over de omvang is niets duidelijk. We hebben vooralsnog eigenlijk alleen nog sterke indicaties."

Nadere analyse

Om de waarde van diploma’s boven elke verdenking verheven te laten zijn, zal de inspectie de resultaten van alle eindexamens aan een nadere analyse onderwerpen.

Dekker sluit niet uit dat op individuele basis scholieren op andere scholen zullen worden gestraft, als blijkt dat zij voorkennis van de examens hebben gehad.

Komende uren zullen de schooldirecteuren door de inspectie opgeroepen worden om extra alert te zijn op onregelmatigheden.

Melden

Dekker riep scholieren die medeplichtig zijn of voorkennis hebben gehad  op zich voor vrijdag 18.00 uur te melden bij hun schooldirecteur. Bij deze scholieren zal het examen ongeldig worden verklaard. Zij lopen het risico strafrechtelijk te worden vervolgd. Wel mogen ze het examen opnieuw doen.

Wie zich na deze deadline meldt zal het hele schooljaar opnieuw moeten doen.

De Onderwijsinspectie benadrukt in de verklaring dat een diploma ook na de diploma-uitreiking nog kan worden ingetrokken, als blijkt dat een leerling examen heeft gedaan met voorkennis. 

Mocht er sprake zijn van individuele uitschieters in de resultaten, bijvoorbeeld leerlingen die op een examen een 8 halen terwijl ze het hele jaar al onvoldoendes halen, dan worden die ook bekeken, zei Dekker.

In dat geval moet de rector bepalen of er voldoende grond is om een diploma ongeldig te verklaren. "Die kent een leerling tenslotte het beste'', constateerde de staatssecretaris.

Aanpoten

Volgens de staatssecretaris is het herkansen van alle gestolen examens in de korte periode die er staat voor de herkansingen "aanpoten, maar zeker haalbaar".

Het tweede tijdvak, officieel bedoeld voor herkansingen, begint maandag. Het College voor Examens noemt het "een gigantische puzzel’’ en hoopt er zo snel mogelijk duidelijkheid over te hebben.

Voor eindexamenleerlingen van het Ibn Ghaldoun geldt het tweede tijdvak echter als eerste kans voor de examens die gestolen en ongeldig verklaard zijn.

En dat zijn er nogal wat: 11 op het vwo, 10 op de havo en 2 op het vmbo. Van het gestolen vwo-eindexamen Frans werd al een nieuwe versie gemaakt.

Omdat de herexamenperiode maar een paar dagen duurt, lijkt het nagenoeg onmogelijk voor leerlingen om al hun vakken opnieuw te maken. Er is namelijk veel overlap. Op bijvoorbeeld de havo worden de herexamens economie en geschiedenis op hetzelfde moment afgenomen. Bij vwo geldt dat voor de (gestolen) examens biologie, geschiedenis, management & organisatie, natuurkunde, scheikunde en wiskunde A en B. In augustus is ook nog een derde tijdvak.

Het College voor Examens heeft Dekker echter verzekerd dat het praktisch uitvoerbaar is om de leerlingen te examineren. "Maar het zal best even improviseren zijn'', aldus Dekker.

Procedure

De staatssecretaris zegt te willen bezien of de procedure met de verstrekking van de examens aan de scholen moet worden aangepast.

"Als er zo'n grote zaak speelt moeten we daaruit lessen trekken en kijken of het misschien anders moet", zegt Dekker.

Boven water

"Verschrikkelijk", bestuursvoorzitter Ayhan Tonca van de Rotterdamse school Ibn Ghaldoun heeft er geen andere woorden voor. "Vijftien gestolen examens vond ik al heel erg veel. 24 is helemaal niet te geloven. Ik hoop dat nu eindelijk alles boven water is", aldus Tonca.

"Het klinkt misschien vreemd, maar ik ben blij dat het alleen voor mijn school ongeldig verklaard is. De gevolgen zouden niet te overzien zien als iedereen opnieuw examen moest doen."

De grote vraag die nu nog staat is: hoe kon niemand in de gaten hebben dat er zo veel examens gestolen zijn. "Dat willen wij ook heel graag weten", zegt Tonca. "Alle voorgeschreven procedures zijn gevolgd, twee medewerkers gaan samen de kluis in, de gesealde pakketten met examens worden vlak voor het begint aan de leerlingen getoond. Niemand heeft iets vreemds of geks gezien." 

De bestuursvoorzitter hoopt dat er snel duidelijkheid is over wat er is gebeurd in die kluis van de school. Duidelijk is inmiddels wel al dat de verdachten via het dakraam in de afgesloten kamer terechtkwamen.

Over de toekomst en reputatie van de Ibn Ghaldoun-school denkt Tonca nog niet na. "Dat is van latere zorg. Het belangrijkste is nu dat we de leerlingen goed begeleiden, zowel de leerlingen die eindexamen doen als de leerlingen die momenteel druk bezig zijn met of ze overgaan of niet."

Tweede Kamer

In de Tweede Kamer werd geschokt gereageerd op de omvangrijke fraude. De Kamer wil dat er snel duidelijkheid komt over hoe dit heeft kunnen gebeuren. Ook moet bezien worden hoe dit in de toekomst kan worden voorkomen.

Ook gaan stemmen op om Ibn Ghaldoun te sluiten. De PVV pleit hier voor en ook het CDA liet woensdag weten dat er een grens is aan wat maatschappelijk aanvaardbaar is. 

Ook Dekker zet grote vraagtekens bij de zorgvuldigheid van de Rotterdamse school. Hij noemt het een "goede vraag hoe het kan dat al die examens zijn ontzegeld". Hij wil niet vooruitlopen op wel of niet sluiten van de school.

Inkeerregeling

De Tweede Kamer vindt het goed dat staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs) met een inkeerregeling is gekomen na de diefstal van examens. "Het is goed dat leerlingen spijt kunnen betuigen'', vindt SP-Kamerlid Eric Smaling. En: "Kinderen moeten altijd weer een kans krijgen'', stelt D66-Kamerlid Paul van Meenen.

"Leerlingen van het Ibn Ghaldoun moeten hun examen overdoen. Het is niet zo dat leerlingen van andere scholen zwaarder gestraft moeten worden door hun diploma meteen ongeldig te maken'', vindt Van Meenen.

Ook Michel Rog van het CDA is tevreden met de inkeerregeling. Hij vindt echter niet dat de daders hieronder mogen vallen. "Veel hangt af van welke rol iemand heeft gespeeld'', zegt hij.

Keerzijde

Smaling vreest daarbij dat leerlingen die hun mond houden, toch nog weg kunnen komen doordat verdenkingen niet hard gemaakt kunnen worden. "Dat is de keerzijde'', vindt hij. PVV-Kamerlid Harm Beertema vindt de inkeerregeling "een symbolische maatregel, waar wel wat opvoedkundigs in zit''. Hij denkt echter dat leerlingen die de gestolen examens hebben gebruikt zich er niets van aan zullen trekken.

PvdA-Kamerlid Tanja Jadnanansing sloot zich aan bij de oproep die Dekker kort daarvoor deed. "Ik roep alle leerlingen die voorkennis hadden van het examen op om naar buiten te treden. Zij kunnen dan alsnog op een eerlijke manier proberen hun diploma te behalen.'' Coalitiegenote Karin Straus van de VVD noemt de regeling "een goed aanbod voor leerlingen om schoon schip te maken''. "Het doet echter niets af aan de ernst van de zaak'', stelt ze.

Overigens lieten alle Kamerleden weten dat ze blij zijn dat er nu voor alle eindexamenleerlingen wel duidelijkheid is over hun cijfer. Dat zal donderdag bekend worden gemaakt.

LAKS

Het LAKS reageerde ook opgelucht op het nieuws. Nederland is uit de onzekerheid geholpen, zegt voorzitter Remco Barendregt van het scholierenkomitee woensdagavond.

Wel noemt hij het "kwalijk'' dat het zo lang heeft moeten duren voordat eindexamenleerlingen duidelijkheid kregen. "Het is onacceptabel dat dit acht dagen heeft geduurd. Scholieren zaten in onzekerheid en een grote groep vmbo-scholieren heeft nu zelfs een dag minder om voor hun herkansingen te leren.''

Hij noemt het "rot'' voor de onschuldige leerlingen van het Ibn Ghaldoen. "Dat zij alles opnieuw moeten doen.''

Inbraak

In totaal zijn er vier verdachten in het onderzoek naar de diefstal. Kort na de inbraak werd een 22-jarige Rotterdammer aangehouden, die weer is vrijgelaten. Hij wordt nog wel verdacht van betrokkenheid bij de diefstal en het publiceren van het vwo-examen Frans, maar niet van de inbraak zelf.

Afgelopen weekend werden een meisje van 18 en een jongen van 19 opgepakt. Het tweetal wordt ervan verdacht de inbraak te hebben gepleegd.

Maandag werd een vierde verdachte aangehouden. Een 18-jarige Rotterdamse scholier van Ibn Ghaldoun wordt verdacht van betrokkenheid.

De vierde verdachte kon worden gearresteerd, nadat examenleerlingen en medewerkers vingerafdrukken afgaven. Hij wordt donderdag voorgeleid aan de rechter-commissaris.

De 24 gestolen examens: Vmbo: economie en Engels. Havo: aardrijkskunde, Arabisch, Frans, geschiedenis, Engels, maatschappijwetenschappen, Nederlands, economie, natuurkunde en wiskunde A. Vwo: Nederlands, Engels, wiskunde B, natuurkunde, geschiedenis, aardrijkskunde, management en organisatie, biologie, scheikunde, wiskunde A, Frans en Arabisch.

Alles over de eindexamens in ons dossier