2020 zou voor Epke Zonderland (34) het jaar worden van zijn afscheid als turner én het jaar waarin hij fulltime aan de slag zou gaan als arts. Maar door het coronavirus liep alles anders. "Ik ben geen heilige, ik doe het maar een halve dag per week."

Nee, ze herkennen hem niet in het verpleeghuis. Althans, op één na. "Ineens zei een oude man tegen me: 'Hé, ken ik jou niet ergens van?'" Zonderland glimlacht. "Best knap, want ik had een mondkapje op. Hij werd helemaal enthousiast toen hij zag dat ik het echt was. Maar de rest ziet gewoon een dokter."

Eigenlijk had Zonderland, die in 2018 zijn studie geneeskunde voltooide, nu oud-sporter en fulltime sportarts in opleiding moeten zijn, maar door de coronacrisis werkt hij nog altijd toe naar zijn vierde en laatste Olympische Spelen. En sinds een paar weken helpt hij als dokter in een verpleeghuis in Heerenveen.

“Ik kan er alles aan doen iemand een zo goed mogelijk einde van het leven te geven.”

"Het is mooi werk. De meeste van de ouderen hebben niet het perspectief dat ze er nog bovenop komen en weer naar huis kunnen. Dat is jammer, maar ik kan er wel alles aan doen iemand een zo goed mogelijk einde van het leven te geven. Het voelt fijn dat ik deze coronatijd kan helpen als dokter."

"In het begin dacht ik: als ik help, dan moet het coronazorg zijn. Maar zo is het niet. Door het virus is de reguliere zorg overbelast geraakt. Doordat ik help in die reguliere zorg krijgen andere artsen ruimte en kunnen ze ingezet worden op de corona-afdeling. Maar ik ben geen heilige. Het is maar een halve dag per week, omdat ik moet blijven trainen. De Spelen komen dichterbij."

In het voorjaar, aan het begin van de coronacrisis, wilde je ook al helpen als arts. Waarom is dat toen niet gebeurd?

"Ik dacht: als echt de pleuris uitbreekt en er is behoefte aan mij, dan moet ik het doen. Maar ik wist ook dat medisch specialisten zich hier in Heerenveen al beschikbaar hadden gesteld om te helpen op de corona-afdeling. Die werden niet opgeroepen. Ze konden het behappen."

Johan Derksen riep in mei op tv: 'Epke, je bent verdomme arts. Ga helpen in plaats van turnen.' Heb je je vaak moeten verdedigen?

"Ik kreeg wel vragen. 'Je bent toch arts? Spring bij.' Maar zo simpel is het niet. De vraag is wat ik had kunnen doen. Waarom zouden ze mij als onervaren basisarts nodig hebben, terwijl medisch specialisten niet werden opgeroepen?"

"En als je echt meerwaarde wil hebben op een corona-afdeling dan moet je er vol ingaan, geen halve dag. Dan had ik niet meer kunnen trainen en dan was het mogelijk einde carrière geweest. Vergeet niet dat je niet wist hoelang de coronacrisis zou duren. Bij topsport kun je niet even een paar maanden wat anders doen en daarna weer beginnen. Dan kom je niet meer op niveau. Zeker niet als je 34 bent."

Epke Zonderland na het olympisch goud in 2012.

Epke Zonderland na het olympisch goud in 2012.
Epke Zonderland na het olympisch goud in 2012.
Foto: ANP

Je wilde niet het risico lopen de Spelen te moeten missen...

"Als ik geen echte meerwaarde kan leveren dan zet ik de Spelen niet op het spel. Dat is mijn werk, mijn leven. Maar als het echt crisis zou worden en mensen zouden onnodig overlijden… Sorry, maar dan kun je het als arts niet opbrengen om niets te doen. Dan roept de plicht."

Dan wint in je hart de arts Epke het van de sportman Epke?

"Ja, uiteindelijk wel. Maar goed, als het zó extreem was geworden met corona, dan waren er natuurlijk al helemaal geen Spelen geweest."

Hij heeft nog heel lang gehoopt dat de Spelen afgelopen zomer wel door zouden gaan. Toen Nederland in maart voor het eerst in lockdown ging en alle sportlocaties dicht moesten, deed Zonderland er dan ook alles aan om door te kunnen trainen. Eerst thuis in Heerenveen, waar hij met zijn vrouw Linda en hun tweejarige zoon Bert woont. "We hebben een handige boom in de tuin. Die gebruikte ik voor hefoefeningen."

“Een paar weken niet trainen was kansloos, er moest iets gebeuren.”

Daarna moest hij creatiever zijn. "Eindelijk was ik in vorm, maar zonder rekstok zou ik dat nooit kunnen vasthouden. En na een week besefte ik dat de trainingslocaties voorlopig niet open zouden gaan. Een paar weken niet trainen was kansloos, er moest iets gebeuren."

Zonderland vertelde bij Omroep Fryslan over zijn zoektocht naar een plek om te trainen, zijn vader en manager gingen aan de slag, maar uiteindelijk bood de buurman bij toeval uitkomst. "Bij een praatje over de heg vertelde ik dat ik niet kon trainen. Diezelfde avond kwam hij erop terug. Hij kende wel iemand met een lege fitnesszaal. Daar ging voorlopig toch niks mee gebeuren, omdat ze niet mochten verbouwen in coronatijd. Het was snel geregeld. We hebben gaten in de grond geboord om de kettingen voor de rekstok vast te zetten. Die paste er net in. Een paar matten erbij en ik kon weer trainen."

Epke Zonderland in het oude fitnesscentrum waar hij noodgedwongen trainde.

Epke Zonderland in het oude fitnesscentrum waar hij noodgedwongen trainde.
Epke Zonderland in het oude fitnesscentrum waar hij noodgedwongen trainde.
Foto: ANP

Hij deed het allemaal voor dat ene doel: nog één keer de Spelen meemaken. Na het olympisch goud van Londen en drie wereldtitels wilde hij in Tokio op een mooie manier afscheid nemen. In de zomer van 2020 ging het gebeuren, zo hield hij zich voor. Tot op 24 maart het nieuws naar buiten kwam dat de Spelen met een jaar waren uitgesteld. "Dat kwam hard aan. Ik heb het er weken moeilijk mee gehad."

Zag je het niet aankomen?

"Nee. Misschien was ik te positief. In China hadden ze het redelijk voor mekaar met het indammen van het virus. Dan moest het in de rest van de wereld toch ook lukken? Desnoods zonder publiek. Ik vond het allemaal prima. Maar het bleek moeilijker te zijn dan ik dacht. Geen Spelen. Nadat het bekend was gemaakt, kwamen meteen vragen op me af. 'En nu?' Wist ik veel. Ik wist het even niet meer. Jarenlang werkte ik toe naar de Spelen en ineens was dat er niet meer. Alles viel weg."

“Die verandering was te groot om in één keer een plek te geven.”

Je kwam in een uitzichtloze situatie terecht.

"Het was een leegte. Zonder perspectief. Dat maakte me somber, een beetje down. Ik miste een invulling aan mijn leven. Het contrast was te groot: van bijna op de Olympische Spelen naar geen idee wanneer ik weer een wedstrijd had. Die verandering was te groot om in één keer een plek te geven."

Waarom ben je niet gestopt?

"Omdat ik mijn carrière niet op zo'n manier wilde afsluiten. Ik wilde en wil nog één keer een groot internationaal toernooi beleven in de wetenschap: dit is mijn laatste. Een dag nadat de Spelen werden uitgesteld, wist ik al: no matter what. Ik ga door."

Dan heb je niet met veel mensen overlegd…

"Ik heb alles op een rijtje gezet en het draaide om drie dingen. Wilde ik mezelf nog een jaar op de voorgrond plaatsen in het gezin, zoals ik nu voor belangrijke wedstrijden moet doen? Dat ik op een aparte kamer slaap als Bert onrustig is. Inmiddels is mijn vrouw ook nog in verwachting van de tweede. De vraag was ook of ik mijn werk als sportarts nog een jaar wilde uitstellen. En kon ik het fysiek nog opbrengen? Dat heb ik met mijn vrouw overlegd. Als zij het niet meer had kunnen opbrengen, dan had ik het ook niet gekund. Dan vreet het energie. Maar dat was niet zo."

Epke Zonderland in 2019 met zijn vrouw Linda en zoon Bert.

Epke Zonderland in 2019 met zijn vrouw Linda en zoon Bert.
Epke Zonderland in 2019 met zijn vrouw Linda en zoon Bert.
Foto: ANP

Er stond nog wel één vraagteken. De kans dat de Spelen in 2021 alsnog doorgaan schatte Zonderland afgelopen zomer op 50 procent. Nu is hij optimistischer. "Ik geef het 90 procent kans. Die 10 procent zit in iets dat nu misschien over het hoofd wordt gezien. Of dat het virus nóg veel besmettelijker wordt."

Worden het qua publiek net zulke mooie Spelen als jouw eerdere drie in Peking, Londen en Rio?

"Nee, daar geloof ik niet in. Ik gok dat er wel publiek zal zitten, maar verspreid over het stadion. Geen volle bak. En misschien alleen Japanners."

Voor de Nederlandse televisiekijker zal in ieder geval één ding anders zijn. In tegenstelling tot bij alle eerdere grote titeltoernooien van Zonderland zal Hans van Zetten niet het commentaar geven bij de NOS. Zeker de gouden oefening van Zonderland in 2012 is bijna niet los te zien van het commentaar van de nu 72-jarige Van Zetten met zijn legendarische uitroep: 'En hij staat!'

"Ik zat laatst naar de EK turnen te kijken en dan hoor je iemand anders. Hartstikke prima, maar ik miste de stem van Hans wel."

“Ik wilde de vrouwen die uit de school klapten niet het gevoel geven dat ik ze niet geloofde.”

Van Zetten raakte dit jaar in opspraak nadat tal van Nederlandse oud-turnsters uit de school klapten over jarenlange mentale en soms zelfs fysieke mishandeling door coaches. Hij zou in 2011 geprobeerd hebben een onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag van coach Frank Louter te beïnvloeden. En Van Zetten had zich in zijn boek Hij staat! laatdunkend uitgelaten over oud-turnsters Verona van der Leur, Suzanne Harmes en Gabriëlla Wammes, die al eerder melding deden van grensoverschrijdend gedrag door coaches. Het leidde ertoe dat de samenwerking tussen Van Zetten en de NOS in november per direct werd stopgezet.

"Hans heeft dingen gezegd en opgeschreven die niet handig waren. Hij heeft fouten gemaakt, maar ik had hem gegund dat hij zijn carrière als sportcommentator in Tokio tot een mooi einde had kunnen brengen."

Neem je hem iets kwalijk?

"Ik vind het sneu dat het zo gelopen is. Inmiddels is bekend hoe groot de misstanden in het turnen waren, omdat tal van vrouwen hun verhaal hebben gedaan. Ik denk dat Hans er daarom nu anders in staat. Ik kan me niet voorstellen dat hij met de kennis van nu hetzelfde zou zeggen en schrijven. Maar goed, in welke tijd het ook gebeurd is, het was niet handig."

Heb je hem nog gesproken?

"Alleen oppervlakkig via WhatsApp. Ik vond het niet gepast om er meteen bovenop te duiken, hij kreeg genoeg over zich heen. Een gesprek komt er nog wel een keer, laat alles eerst maar even bezinken."

Epke Zonderland na de wereldtitel in 2013 met Hans van Zetten.

Epke Zonderland na de wereldtitel in 2013 met Hans van Zetten.
Epke Zonderland na de wereldtitel in 2013 met Hans van Zetten.
Foto: ANP

Maak jij je zorgen over de toekomst van het turnen na alles wat er dit jaar naar buiten is gekomen?

"Het is een beetje dubbel. Verhalen over misstanden door coaches waren er al jaren, maar ik denk dat het goed is dat nu alles naar buiten komt. Er is een onderzoek ingesteld. Ze zijn er proactief mee aan de slag. Dat is beter dan dat er af en toe een klacht is die wordt tegengesproken en waar niks mee gedaan wordt. De onderste steen moet bovenkomen. Dat kan mensen ook juist het vertrouwen geven voor de toekomst van het turnen."

"Het is een prachtige sport, al kwamen de afgelopen maanden alleen maar negatieve dingen naar buiten. Dan moet je de positieve kant niet willen belichten. Daar is het de tijd niet voor."

Ben je daarom bewust in de luwte gebleven?

"Ik voelde wel een verantwoordelijkheid en ben bij de NOS voor de camera gaan staan. Maar ik zag het niet als mijn rol om de turnsport te verdedigen. Ik wilde de vrouwen die uit de school klapten ook niet het gevoel geven dat ik ze niet geloofde of dat ik hun verhalen niet serieus nam. Je moet niet gaan pushen dat het turnen ook een hele mooie sport is. Ik hoop dat daar de komende jaren ruimte voor is, maar eerst alle onderzoeken afwachten."

Als jij een dochter zou hebben, zou ze dan mogen gaan turnen?

"Als ze het leuk vindt, zou ik het zeker stimuleren. Daarin ben ik wel veranderd. Toen ik zelf een jaar of tien was en ik zag meisjes turnen, dan dacht ik: dit is niet leuk. Niet dat ik dingen zag die niet door de beugel konden, maar het was wel drillen. Heel streng. Nu is dat anders. Als ik nu in de zaal kijk dan is er dialoog, het draait om lol hebben. Er hangt een ander sfeertje."

En hoe staat het met de 'nieuwe Zonderland' als jij gestopt bent? Mag jouw zoon Bert gaan turnen?

"Natuurlijk, maar het hoeft zeker niet. Turnen is een prachtige sport, maar het kan zomaar dat hij een andere sport leuker vindt. Er zijn genoeg mooie sporten."