Een vrij dagdeel per week moet ze "bevechten" en soms zit zelfs dat er niet in. In gesprek met NU.nl blikt viroloog Marion Koopmans terug op 2020, waarin ze dag in dag uit met het coronavirus bezig was. Het was ook het jaar waarin het OMT-lid bedreigd werd, maar zwijgen doet ze niet. "Laten we na deze crisis alsjeblieft niet teruggaan naar business as usual. We moeten echt grondiger doordenken: wat zijn de gevolgen van ons handelen?"

We hopen dat we in 2021 grotendeels uit de coronacrisis gaan komen, maar hoe groot is de kans eigenlijk dat we opnieuw zo'n pandemie gaan krijgen?

"Die is echt serieus. We hebben grote waarschuwingen gezien. Deze pandemie, maar ook ebola en zika. Daar hadden we zelf wat minder last van, maar we moeten ons er echt beter op voorbereiden."

Hoe dan?

"Dat we nu zo snel testen en er vaccins en inzichten over behandelingen zijn komt doordat we bouwen op onderzoeken naar SARS en MERS. Blijf dus vooral investeren, want there is more to come. Een jaar geleden werd nog gezegd: 'Kunnen we niet bezuinigen op testen en onderzoek naar virusinfecties, want waar hebben we het voor nodig?'"

Wordt dat gezegd vanuit de gedachte: we zijn hier toch wel veilig?

"Ja, dat hebben we natuurlijk wel met z'n allen. Op het moment dat het aantal ic-opnames afneemt hebben we dat alweer, toch?"

Stoort u zich eraan?

"Het verbaast me hoe kort het blijft hangen. De stemming lijkt snel om te slaan van klappen voor de zorg naar 'en nu mogen we wel weer'."

In het voorjaar werd er in het hele land geapplaudisseerd voor zorgpersoneel.

In het voorjaar werd er in het hele land geapplaudisseerd voor zorgpersoneel.
In het voorjaar werd er in het hele land geapplaudisseerd voor zorgpersoneel.
Foto: ANP

De kans op een nieuwe pandemie is dus 'serieus'. Kan dat virus nog dodelijker en besmettelijker zijn dan corona?

"Ja, dat kan. Het sterftecijfer voor COVID ligt rond de 1 procent, maar bij SARS was dat een op de tien. Bij MERS een op de drie."

Maar SARS en MERS waren niet zo besmettelijk als corona.

"Exact. Maar als je die combinatie hebt…"

“China is niet de enige plek waar dit kan gebeuren. Wij zijn ook niet zonder risico.”

Veel mensen in Nederland wijzen nu boos naar China omdat ze daar vleermuizen zouden eten. Daardoor hebben we nu dit virus, zeggen ze dan. Hoe ziet u dat?

"Dat vind ik te simpel. We hebben ook wel een beetje boter op ons hoofd omdat we zien dat groei en dichtheid van de bevolking problemen oplevert. We weten: hoe dichter bevolkt, hoe groter de risico's. In Azië en Afrika zie je het hard gaan, maar kijk ook eens even naar onze kaart. Dat is ook een van de dichtst bevolkte gebieden van de wereld en we willen er ook nog eens allerlei dierhouderijen bij. Ja, levende dierenmarkten zijn een bekend risico, maar China is niet de enige plek waar dit kan gebeuren. Wij zijn ook niet zonder risico."

Het nieuwe coronavirus kan dus ook bij ons ontstaan.

"Ja, dat denk ik wel. In 2012 hadden we het Schmallenbergvirus. Dat ontstond op de grens van Nederland en Duitsland. We zagen koeien, schapen en geiten met ernstige geboorteafwijkingen. Ik zeg altijd: dat is het zikavirus van Europa. We hebben de mazzel gehad dat dit virus niet mensen heeft geïnfecteerd."

U heeft eerder gezegd dat u wil dat de wereld er anders uit komt te zien.

"Wat ik vooral bedoel: laten we alsjeblieft niet teruggaan naar business as usual en het vergeten. Laten we deze coronacrisis pakken als startpunt. Waar gaat het systematisch fout? We weten al behoorlijk wat over de risicofactoren voor dit soort uitbraken. Het gaat fout als je ongebreidelde groei hebt waar wilde natuur voor moet wijken. Dan krijg je nieuwe contacten tussen wilde dieren en mensen, waarmee het risico wordt vergroot."

“Gaan we weer met prijsvechters de hele wereld overvliegen voor een weekend? Is dat verstandig?”

"Door al die enorme connecties en reizen is verspreiding een fluitje van een cent. Wat doen we daarmee? Gaan we weer met prijsvechters de hele wereld overvliegen voor een weekend? Is dat verstandig? Daarnaast heb je ook de temperatuurveranderingen en verschuivingen in klimaatzones. Klimaatverandering geeft extremere weersomstandigheden. Dat heeft effect op de voedselveiligheid en geeft problemen zoals vervuild omgevingswater."

Denkt u dat de wereld bereid is een stap terug te doen in ontwikkeling?

"Dat hoop ik wel. De klimaat- en gezondheidsagenda kunnen prima samen optrekken. De rode draad is dat we echt wat grondiger moeten doordenken: wat zijn eigenlijk de gevolgen van ons handelen? Ontwikkeling is prachtig, maar er zitten ook risico's aan vast. Het is nog geen probleem totdat het wel een probleem is en dan is het ook gelijk een megaprobleem. Dus laten we nou wat wijzer zijn dan dat, want we kunnen het zien aankomen."

U bent dag in dag uit met corona bezig. Houdt u het nog wel vol?

"Jawel, het gaat op zich prima. Ik denk alleen af en toe: nu ben ik er ook klaar mee."

Waar bent u dan precies klaar mee?

"Met het onderwerp ben ik nooit klaar. Maar het alleen maar werken, daar ben ik soms wel klaar mee. Ik kan het prima, maar there's more to life."

Dat bedreigingen erbij horen wil er bij Marion Koopmans niet in.

Dat bedreigingen erbij horen wil er bij Marion Koopmans niet in.
Dat bedreigingen erbij horen wil er bij Marion Koopmans niet in.
Foto: ANP

Hoe zien uw weken eruit?

"Geen negen tot vijf en ook geen vijf dagen. Het is echt 's ochtends vroeg tot 's avonds laat. Ik probeer nu in het weekend een vrij dagdeel te bevechten. Ik heb me voorgenomen aan het eind van het jaar een weekje vrij te nemen." Lachend: "Maar een héle week… Ik denk niet dat dat erin zit."

U zet zich volledig in voor onderzoek naar corona, u geeft advies over hoe we het virus zo goed mogelijk kunnen bestrijden en hebt amper tijd voor uzelf. En dan zijn er mensen die u van alles toewensen of zelfs bedreigen. Hoe gaat u daarmee om?

"Zoveel mogelijk vermijden. Niet op reageren. Heel soms wel, dan denk ik: nu is het gewoon klaar."

De eerste keer dat u bedreigd werd, schrok u daarvan?

"Ja, natuurlijk. Maar je hoort gelijk: welkom bij de club. Maar dat het nu eenmaal zo is wil er bij mij niet in. Ik vind dat wel iets voor evaluaties."

Hoe moet het worden opgelost?

"Daarvoor is het nog te diffuus. Ik vind dat we heel hard dezelfde richting op gaan als de Amerikaanse fakenewssituatie. Dat is zorgwekkend. Maar je staat erbij en kijkt ernaar. De journalistiek, de politiek, de wetenschap en de burger. Ze stellen er allemaal vragen over, maar we weten geen van allen wat ermee te doen."

U ook niet.

"Nee, zeker niet."

Laten we het hebben over een van de lichtpuntjes die we zien. Is corona van de zomer weg?

"Weg niet, maar wel veel beheersbaarder denk ik."

“Ik denk dat in de zomer een hoop mensen met enige opluchting op vakantie kunnen.”

Hoe ziet Nederland er dan uit?

"Ik denk dat een hoop mensen met enige opluchting op vakantie kunnen gaan. Er is wat meer contact met elkaar mogelijk. Hoe ver we precies zijn vind ik lastig om in te schatten. Dat hangt echt af van hoe snel het vaccineren gaat en hoe goed de vaccins zijn. Ik verwacht niet dat er helemaal geen beperkingen meer zijn, maar we hebben dan wel beduidend meer ruimte."

Wanneer valt de anderhalvemeterregel weg?

"Dan moet je toch denken aan de groepsimmuniteitsdrempel. Als 60 tot 70 procent immuun is, is viruscirculatie steeds lastiger."

Gaat dat in 2021 gebeuren?

"Als voldoende mensen zich laten vaccineren dan zou dat kunnen gebeuren, ja."

En dan is het wachten op de volgende pandemie.

Lachend: "Zullen we daar maar niet over beginnen? Nee, dan is het bedenken: wat hebben we hier echt van geleerd?"