Het leger van Egypte heeft woensdagavond een militaire staatsgreep gepleegd en president Mohamed Mursi afgezet. 

Overzicht: Egyptenaren dwingen opnieuw vertrek president af

De commandant van de Egyptische strijdkrachten en tevens minister van Defensie, generaal Abdel Fattah al-Sisi, sprak het Egyptische volk rond 21.00 uur Nederlandse tijd toe. Hij deelde mee dat zittend president Mursi van de Moslim Broederschap wordt vervangen door het hoofd van het Constitutioneel Gerechtshof Adly Mansour (67).

Mansour zal als interim-staatshoofd fungeren totdat er nieuwe verkiezingen zijn. Een eveneens tijdelijke regering van technocraten staat hem bij. De minister deed verder geen uitspraken over de periode waarin de interim-regering zal zitten.

Al-Sisi kondigde verder aan een Nationaal Verzoeningscommittee te willen, waarbij de jeugdbewegingen in Egypte moesten worden betrokken. 

De Egyptische grondwet, die een islamistisch stempel draagt, is 'tijdelijk opgeschort'. Een commissie van deskundigen en vertegenwoordigers van alle politieke richtingen buigen zich over noodzakelijke wijzigingen in de constitutie. Of die vervolgens aan de kiezers wordt voorgelegd liet al-Sisi in het midden.

Huisarrest

Mursi en een vertrouweling zijn onder 'huisarrest' is geplaatst in het hoofdkwartier van de Republikeinse Garde in Caïro, bevestigen zowel een woordvoerder van de Moslim Broederschap als een functionaris van de veiligheidsdiensten.

Het leger van Egypte heeft ook twee leiders van de Moslim Broederschap gearresteerd, melden Egyptische staatsmedia in de nacht van woensdag op donderdag. Het zou gaan om partijvoorzitter Saad al-Katatni en een van de vicevoorzitters, Rashad Bayoumi.

De Egyptische krant al-Ahram bericht verder dat er arrestatiebevelen zijn uitgegeven voor 300 leden van de Broederschap. Ook zouden veiligheidstroepen voorbereidingen treffen om een einde te maken aan een betoging van Mursi-aanhangers bij de universiteit van Caïro.

Gejuich

De verklaring van de minister werd op het bomvolle Tahrirplein met groot gejuich, getoeter en vuurwerk ontvangen. 'Tahrir' is het epicentrum van de opstand tegen het gezag. In veel straten van de hoofdstad Caïro was de vreugde overigens groot. "We hebben een dictator verdreven, en nu hebben we nog een dictator verdrongen. We doen het opnieuw als dat nodig is; we hebben inmiddels ervaring'', klonk het.

Oppositievoorman Mohamed ElBaradei en vooraanstaande religieuze leiders flankeerden de legerleider. Na al-Sisi sprak de gezaghebbende grootmoefti van de al-Azhar-moskee, die zijn steun uitsprak voor het ingrijpen van het leger. De kerkvader van de kopten deed hetzelfde.

Aanhangers Mursi

Aanhangers van Mursi roerden zich ook. In totaal zijn er negen doden gevallen in tijdens gevechten tussen voor- en tegenstanders van de afgezette president. In de noordelijke plaats Marsa Matrouh kwamen zeker vier mensen om, meldden de autoriteiten.

Mensen kwamen daarnaast samen vlakbij een moskee in een buitenwijk van Caïro om hun woede te uiten. Ze riepen leuzen tegen legerleider al-Sisi.

In de Noord-Egyptische stad Alexandrië was het eveneens onrustig. Getuigen melden onder meer vuurgevechten.

Niet accepteren

Het leger zou rond 19.00 uur lokale tijd tegen Mursi hebben gezegd dat hij geen president meer was, zo berichtte persbureau Reuters. Via het Twitterkanaal van de regering laat Mursi weten de coup niet te accepteren. "De staatsgreep wordt niet erkend door de vrije Egyptenaren die vechten voor democratie", aldus de ex-president. 

Al-Jazeera citeert de afgezette president wanneer hij via een verstrekte telefoon zijn aanhang woensdagavond opriep de 'staatsgreep' van het leger te verijdelen. "Iedere Egyptenaar moet voor God rekenschap afleggen over zijn handelen op dit cruciale ogenblik", sprak Mursi volgens de Arabische nieuwszender.

Bekijk de mededeling van het leger:

Video: Leger en Egyptenaren samen straat op na coup

Nour-partij

De op een na grootste islamistische partij van Egypte, de Nour-partij, heeft alleen ingestemd met het hervormingsplan van het leger om bloedvergieten te voorkomen.

Dit heeft de secretaris-generaal van de partij, Galal Murra, gezegd tijdens een toespraak op televisie.

Televisiezenders

Meteen na de afzetting van Mursi is Misr25 plotseling gestopt met uitzenden. Dat is het tv-station van de Moslim Broederschap, de politieke beweging waaruit Mursi is voortgekomen. Ook de islamistische zender Al-Hafes en de salafistische zender Al-Nas zijn uit de lucht.

Daarnaast heeft het Egyptische leger woensdag een inval gedaan bij de kantoren van nieuwszender Al Jazeera. Zeker vijf medewerkers zijn gearresteerd.

Volgens een journalist van de zender voorkwamen de militairen een uitzending over een betoging van aanhangers van de afgezette president Mohamed Mursi. Ook journalisten bij de betoging zelf zouden zijn opgepakt. Al Jazeera in Egypte staat volgens critici sympathiek tegenover de Moslim Broederschap.

Ultimatum

Bevelhebber van de Strijdkrachten Abdel Fattah al-Sisi had maandag geëist dat de conservatieve islamist Mursi een compromis zou sluiten met de oppositie óf binnen 48 uur zou wijken. Anders zou het leger het initiatief nemen 'om het land vooruit te helpen'. Dat ultimatum liep woensdag om 17.00 uur af. 

Mohamed Mursi werd vorig jaar president van Egypte nadat hij de eerste vrije verkiezingen in Egypte ooit had gewonnen. Mursi, de vijfde president van het Noord-Afrikaanse land, was bovendien de eerste burger die het ambt bekleedde. Zijn voorganger Hosni Mubarak was afkomstig uit het leger.

Mubarak

De opstand van de afgelopen week in Egypte is de tweede in relatief korte tijd die leidt tot de val van een machthebber in het Noord-Afrikaanse land. President Mubarak moest in febuari 2011 het veld ruimen nadat op het Tahrirplein in Caïro achttien dagen lang onafgebroken werd gedemonstreerd tegen zijn autoritaire bewind. Bij die protesten, die aanvankelijk door de regering werden neergeslagen, zijn honderden doden gevallen.

Bij botsingen tussen voor- en tegenstanders van de conservatieve islamist Mursi zijn sinds zondag zeker 22 doden gevallen in Caïro en het aangrenzende Gizeh. In de stad Nasr zijn de afgelopen dagen veel voorstanders van Mursi de straat opgegaan.

Profiel: Mursi geen president van alle Egyptenaren

Achtergrond: Egypte vreest 'verloren revolutie' l Dossier Egypte

Mursi afgezet

De staatsgreep van het Egyptische leger is woensdagavond op het bomvolle Tahrirplein in Caïro met groot gejuich, getoeter en vuurwerk ontvangen. 'Tahrir' is het epicentrum van de opstand tegen het gezag. © AFP
Gejuich en vuurwerk in de Egyptische hoofdstad Caïro na het afzetten van president Mursi. © AFP/Egyptische televisie
Demonstranten vieren feest op het Tahrirplein nadat een televisieuitzending de coup van het leger heeft bevestigd. © AFP
Een demonstrant juicht bovenop een stoplicht bij het Tahrirplein. © AFP
Feestende straatverkopers op het Tahrirplein. © AFP
De commandant van de Egyptische strijdkrachten, General Abdel Fattah el Sisi, sprak het Egyptische volk rond 21.00 uur Nederlandse tijd toe. © AFP/Egyptische televisie
Toespraak van de Egyptische oppositieleider Mohamed ElBaradei na de aankondiging van legercommandant Sisi. © AFP/Egyptische televisie
De aanwezige demonstranten op het Tahrirplein reageren eerder op woensdagavond op de verklaring van Mursi waarin hij aangeeft democratisch verkozen te zijn en van zins te zijn om zijn presidentschap voort te zetten. © AFP
Het Tahrirplein was de afgelopen weken het epicentrum van het protest tegen het gezag. Het regeringsgebouw op het plein werd dinsdagavond met laserlicht beschenen, waarbij een naderend einde van de regering van Mursi werd gesuggereerd. © AFP
De Egyptische politie houdt woensdagmiddag voor- en tegenstanders van de dan nog zittende president Mursi uit elkaar voor een universiteitsgebouw in Caïro. © AFP