CAÏRO - Vriend en vijand noemen Hosni Mubarak, die bijna dertig jaar lang heerste, de laatste farao van Egypte. Hij lijkt volkomen onverstoord het land door politiek uiterst moeilijke tijden te hebben gestuurd, waarbij hij de economie en passant voor een deel liberaliseerde. Alleen de grondlegger van het moderne Egypte, Mohammed Ali Pasha, regeerde langer (1805-1848).

Vrijwel geen enkel land kreeg zo veel dankbare dollars van Washington als Mubaraks Egypte, dat moslimextremisme onder de duim hield. Maar Mubaraks critici menen dat het land niet stabiel, maar op zijn zachtst gezegd stagneerde onder het corrupte partijapparaat van de Nationaal Democratische Partij (NDP).

Mubarak zat naast zijn voorganger Anwar al-Sadat toen die in oktober 1981 door extremisten werd vermoord. Hij overleefde zelf voor zover bekend zes aanslagen. De voormalige luchtmachtchef leek nooit van zijn stuk gebracht en regeerde onvermoeibaar door vanuit een schitterend paleis.

Oorlog

De wieg van Hosni Mubarak stond op een bescheidener plek. Hij werd 4 mei 1928 in een dorpje in de Nijldelta geboren. Hij bezocht de militaire academie en vervolgde bij de luchtmacht. Hij drong door tot de legertop en werd in de oorlog van 1973 tegen Israël een van de militaire helden.

President Sadat benoemde Mubarak in 1975 tot vicepresident. Hij toonde zich een onwankelbare medewerker van de zeer controversiële Sadat. Die bracht het land vrij radicaal af van de socialistische koers en omarmde plotseling de markteconomie.

Dat leidde in januari 1977 tot een volksopstand. Er vielen honderden doden. Sadat zag zich gedwongen zijn pijnlijke economische maatregelen in te trekken.

Israël

Later dat jaar baarde Sadat opnieuw opzien toen hij naar Israël ging en daarmee de vrede met dat land inluidde. Mubarak bleef pal naast hem staan ondanks een storm van Arabische kritiek in binnen- en buitenland. Mubarak veranderde de prowesterse koers niet toen hij zelf in oktober 1981 Sadat opvolgde. De noodtoestand die was uitgeroepen, trok Mubarak nooit in.

Noodtoestand

Het is een handig instrument bij de vervolging van verdachten en opposanten. Daarvan bleken er veel de politieke islam aan te hangen. In de jaren negentig sloeg Mubaraks regime met succes islamitisch extremisme en terrorisme neer.

Hij werd geholpen door het feit dat zijn politiestaat over een enorm apparaat van verklikkers kon beschikken en dat de 83 miljoen mensen op slechts 40.000 vierkante kilometer bij elkaar wonen.

Geldschieters

De extremisten waren voor Mubarak vaak een argument om de macht ferm in handen te houden. Zonder hem zouden die het land overnemen, moet hij geldschieters hebben voorgehouden.

De stelselmatig frauduleuze verkiezingen waren nooit een probleem voor de president en het apparaat van de NDP. Zij leken de afgelopen jaren open te staan voor echte democratie, maar de verkiezingen van vorig jaar waren nog oneerlijker dan gebruikelijk. Dat beroofde veel opponenten van hun laatste vleugje hoop op democratisering onder de moderne farao.

Onvrede

De onvrede bleek licht ontvlambaar. Bijna de helft van de bevolking leeft van minder dan anderhalve euro per dag. Het gaat vooral om mensen die jonger zijn dan dertig jaar, van wie er velen de laatste weken van Mubaraks regime de straat opgingen en met succes zijn val bewerkstelligden.