AMSTERDAM/BRUSSEL - Politieke partijen willen opheldering over de jarenlange inzage van de Verenigde Staten in het internationale geldverkeer. Europarlementsleden willen weten of de informatieverstrekking legaal was. Onduidelijk is ook of de Nederlandse regering op de hoogte was.

De Verenigde Staten blijken sinds de aanslagen van 11 september 2001 in New York en Washington informatie te krijgen van de databank van bijna 8000 banken. De VS had daartoe dagvaardingen gestuurd naar de in Brussel gevestigde Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication (SWIFT). Doel was zo eventuele terroristen op te sporen.

De Belgische regering, die tot vrijdag niets wist van de gegevensverstrekking, laat nu grondig onderzoeken of regels zijn geschonden. SWIFT moet waarschijnlijk voldoen aan Belgische regels voor privacybescherming, omdat de organisatie in Brussel is gevestigd.

De Nederlandsche Bank (DNB) wist van de Amerikaanse inzage, aldus een woordvoerder zaterdag. De bank maakt met nog negen andere centrale banken deel uit van het toezichtscomité bij SWIFT.

Onduidelijkheid

CDA en VVD vinden het onduidelijk of de regels zijn nageleefd bij de Amerikaanse inzage in het geldverkeer. "Ik denk dat het heel goed is dat financiële transacties gevolgd worden. Ze zijn vaak het spoor naar terroristen. Maar het moet wel binnen de spelregels gebeuren. Mij is niet duidelijk of dat ook zo is", zei Europarlementslid Corien Wortmann (CDA). Ze gaat vragen stellen aan Europees Commissaris Charlie McCreevy (Interne Markt en Diensten).

De VVD vraagt zich af "wat de toegang heeft opgeleverd voor de Verenigde Staten. En geldt eenzelfde toegang vandaag de dag nog?", reageert Europarlementslid Jeanine Hennis-Plasschaert. "Vooralsnog heb ik begrepen dat het zich heeft toegespitst op verdachte personen, dus niet lukraak. Maar ik weet niet of die personen op een bepaalde lijst voorkomen."

Direct stopzetting

Linkse partijen zijn feller. Ze eisen direct stopzetting van de gegevensstroom naar Washington. D66 noemt de VS-inzage in het geldverkeer schandalig. "Dit kan niet legaal zijn. Europa werkt namelijk nog aan een wet die de inzage moet regelen", zei Europarlementslid Sophie in 't Veld. Ze plaatst de inzage in een rijtje zaken waarin de VS zich volgens haar boven de wet wanen:

"De CIA-vluchten, Guantanamo, inzage in gegevens van vliegtuigpassagiers, inzage in bel- en mailgegevens. Het neemt bizarre proporties aan. En het probleem is dat de EU-landen het wel best lijken te vinden."

Socialistische Partij

Kartika Liotard van de Socialistische Partij (SP) deelt haar mening: "Ik vind dat het moet stoppen. SWIFT is niet bedoeld om gegevens over terroristen aan de VS door te spelen", aldus Liotard. "We moeten bespreken hoe we het geldverkeer kunnen volgen, maar het kan niet zo."Ze betwijfelt sterk of terroristen eigenlijk wel op hun eigen naam via banken geld overboeken naar elkaar.

GroenLinks vindt het heel kwalijk dat parlementen nooit toestemming is gevraagd voor deze methode om terroristen op te sporen. "Met financiële informatie kun je terroristen pakken. Maar het probleem is dat de methode niet bekend was, zelfs niet bij veel banken", zei Europees Parlementslid Kathalijne Buitenweg.

Meewerken

De topman van SWIFT, Leonard Schrank, meldde dat zijn organisatie niet anders kon dan meewerken met de VS. "Waar vereist, moet SWIFT voldoen aan geldige dagvaardingen", aldus Schrank op de SWIFT-website. Hij stelde dat het Amerikaanse ministerie van Financiën eind 2001 een "gelimiteerd aantal gegevens" opeiste.

SWIFT heeft daarna onderhandeld over de reikwijdte van en het toezicht op de gegevens. "SWIFT heeft duidelijke waarborgen en verzekeringen gekregen over het doel en de vertrouwelijkheid van en de controle op deze beperkte hoeveelheid gegevens die in de dagvaarding waren opgeëist".