DEN HAAG - Mogelijk komen flink meer Polen en andere werknemers uit Midden- en Oost-Europese landen die in 2004 tot de EU zijn toegetreden, naar Nederland als de grenzen voor hen volledig worden opgesteld. De schattingen over het aantal arbeidsmigranten uit deze nieuwe lidstaten van de Europese Unie lopen uiteen van circa 30.000, zoals er nu jaarlijks komen, tot 72.000 per jaar.

Dat blijkt uit een rapport dat door onderzoeksbureau Ecorys in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken is opgesteld, zo hebben goed geïnformeerde bronnen woensdag bevestigd. De schattingen lopen sterk uiteen, omdat de stroom arbeidsmigranten afhankelijk is van de lonen en de economische ontwikkeling in het thuisland ten opzichte van Nederland.

Europees commissaris Spidla (arbeid) vindt de cijfers wel meevallen. "U moet dat afzetten tegen de totale arbeidsmarkt", reageerde hij. Nederland telt ruim 8 miljoen werkzame personen.

Werkvergunning

Nu moeten werkgevers voor mensen uit de nieuwe lidstaten een werkvergunning aanvragen. Volgens Van Hoof komen de circa 30.000 buitenlandse werknemers, waarvan veruit de meeste Pools zijn, vooral voor tijdelijk werk in onder meer de land- en tuinbouw. Of dat bij open grenzen verandert en zorgt voor meer werkloosheid in Nederland, is volgens de staatssecretaris nog onduidelijk. Het kabinet moet uiterlijk 30 april aan de Europese Commissie laten weten of Nederland de beperkende maatregelen voor de arbeidsmigranten voortzet.

Eurocommissaris Spidla lichtte woensdag zijn eerder uitgelekte rapport toe over de komst van Oost-Europeanen. Volgens hem blijken de drie landen die hun grenzen volledig geopend hebben (Groot-Brittannië, Zweden en Ierland), een hoge economische groei en een lage werkloosheid te hebben.

Spidla wilde alleen indirect een aanbeveling doen aan Nederland en andere landen met beperkingen voor Oost-Europeanen. "Men moet van de beperkingen gebruik maken zolang het billijk is. We weten dat vrij verkeer van personen economisch rationeel is." Spidla wees erop dat "mensen die naar hier komen, willen werken en dus zorgen voor groei".

Van Hoof zei eind vorig jaar al de komst van Poolse vrachtwagenchauffeurs, schilders en tuinbouwmedewerkers te beschouwen als een gegeven. Hij wil ervoor waken dat regels over arbeidsomstandigheden en beloning hier niet te veel onder druk komen te staan. "Maar we kunnen ook geen muur om ons land bouwen."

VVD en D66 hebben zich in de Tweede Kamer al voorstander getoond van vrij verkeer van werknemers. Maar coalitiegenoot CDA en de linkse oppositie hebben nog twijfels. Zo zijn CDA-Kamerlid Van Hijum en zijn PvdA-collega Bussemaker huiverig dat door het opheffen van de belemmeringen werkgevers sneller kiezen voor een buitenlandse kracht. Van Hijum: "Je geeft een instrument uit handen dat werkgevers nu dwingt om eerst naar het Nederlandse aanbod te kijken."

Sceptisch

De Europese vakbondskoepel EVV, jaren sceptisch over goedkope krachten uit het oosten, is nu ook voor open grenzen. Zij het onder voorwaarden: de regeringen moeten ervoor zorgen dat de nieuwe werknemers niet onder de prijs gaan werken, maar de cao's respecteren.

De Nederlandse FNV is dezelfde mening toegedaan. "Wij willen absoluut geen muren om Nederland. Maar als het getal van 72.000 klopt, moeten we ervoor oppassen dat zij niet allemaal in dezelfde sector komen te werken. Verdringing van Nederlandse arbeidskrachten is een punt", zegt bestuurder W. Wind van de vakcentrale. Volgens haar moet de overheid er verder voor waken dat werknemers uit de nieuwe lidstaten niet massaal banen voor laaggeschoolden innemen.

CNV-voorzitter Paas wijst erop dat volgens de Raad voor Werk en Inkomen nu zo'n 50.000 legale Polen in Nederland werken. Daarnaast is er nog een onbekend aantal illegalen. "Het is de vraag of hun aantal sterk verandert als we de grenzen gewoon open gooien." Het grootste gevaar van Nederlandse open grenzen ligt volgens hem niet in Polen, maar in Duitsland. "Economisch zijn we een Duitse provincie. Ik geloof niet dat het slim is om de grenzen open te stellen, ongeacht wat de Duitsers doen." Het beste recept is een grenzenloos Europa, aldus Paas. Hij doet dan ook een beroep op minister Bot van Buitenlandse Zaken, vooral op Duitsland diplomatieke druk te zetten.