DUO discrimineerde uitwonende student met migratieachtergrond
Door het antifraudebeleid van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) zijn studenten met een migratieachtergrond extra gecontroleerd op fraude met hun uitwonende beurs. Dat blijkt uit onderzoek van adviesbureau PwC in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Uitwonende studenten krijgen een hogere beurs dan studenten die thuis wonen. Tussen 2012 en 2023 hebben ongeveer 26.800 studenten een huisbezoek gehad als controle. Een kleine tienduizend studenten werden beschuldigd van fraude met studiefinanciering. Volgens DUO zouden ze niet echt op zichzelf wonen.
In reactie besloot onderwijsminister Robbert Dijkgraaf dat DUO per direct moest stoppen met het gebruik van een algoritme bij het controleren van uitwonende studenten met een beurs. Tot in ieder geval na de uitkomsten van het PwC-onderzoek mocht de dienst alleen gebruikmaken van een willekeurige steekproef.
Dat puur willekeurig controleren zet Dijkgraafs ministerie nu door. Want het PwC-onderzoek concludeert dat de keuzes op basis van het algoritme niet goed zijn onderbouwd en inderdaad hebben geleid tot indirecte discriminatie.
Discriminatie onstond ook door menselijk handelen DUO
'Indirect' wil zeggen dat DUO-studenten met een migratieachtergond niet extra heeft gecontroleerd vanwege hun achtergrond. Maar wel omdat ze vaker verschijnen op niet wetenschappelijk onderbouwde controlelijstjes van de dienst.
Mbo volgen of dichtbij huis wonen was 'verdacht'
Een voorbeeld is de afstand tussen je kamer en het huis van je ouders. Het blijkt nu dat een kleine afstand volgens DUO - zonder goede onderbouwing - verdacht zou zijn en je dan sneller een huiscontrole kon verwachten. Studenten met een migratieachtergrond blijken relatief vaak dicht bij huis te wonen.
Ook onvoldoende onderbouwd: studenten op het mbo zouden een groter frauderisico vormen. Nederlanders met een migratieachtergrond zijn oververtegenwoordigd op het mbo.
Opvallend is dat je ook een grotere kans maakte op een huiscontrole als je bij andere familie dan je ouders woont. Maar in dat geval heb je gewoon recht op een uitwonende beurs.
Minister biedt studenten excuses aan
Dijkgraaf neemt de conclusies uit het PwC-onderzoek over en biedt excuses aan. "In het bijzonder bied ik mijn excuses aan voor de daarmee samenhangende onevenredige grote kans op een huisbezoek voor specifieke groepen, waaronder studenten met een migratieachtergrond."
Ook zegt de onderwijsminister dat zijn ministerie en DUO een selectiesysteem hebben opgetuigd "zonder zich bewust te zijn van de indirecte discriminerende effecten". Bovendien hebben het departement en de dienst het systeem niet goed gecontroleerd.
DUO zou al bezig zijn met het doorvoeren van verbeteringen in het antifraudebeleid rond studiefinanciering. De willekeurige fraudecontroles door de dienst stoppen pas nadat dat naar tevredenheid is afgerond.