Bedrijven die olie en gas oppompen in het Verenigd Koninkrijk moeten vanwege de hoge gasprijzen op hun winsten van de komende twaalf maanden een kwart extra belastingen betalen, boven op de 40 procent die ze nu al betalen. Ook de Europese Commissie hintte al een aantal keer op zo'n plan, maar kenners wijzen op een aantal tekortkomingen.

Hoe zit zo'n belasting in elkaar?

In het Verenigd Koninkrijk werkt het als volgt: alle energiebedrijven die daar actief zijn, betalen 25 procentpunten meer belastingen op hun winst dan op dit moment. Nu gaat al 40 procent van de winst naar de Britse schatkist.

De maatregel geldt in ieder geval al voor de komende twaalf maanden en daarna wordt de belasting aangepast aan de stijging of daling van de energieprijzen op dat moment. De belasting is wel lager als de winsten opnieuw worden geïnvesteerd in het VK.

Het is niet duidelijk hoe het plan van de Europese Commissie eruit zal zien, maar vermoedelijk zal het op een gelijkaardige manier vormgegeven worden als het er komt.

Zal energie hierdoor goedkoper worden?

Als de energieprijzen binnenkort omlaaggaan, zal dat zeker niet door deze belasting komen. "Sterker nog, de kosten stijgen, dus er is een kans dat bedrijven dat ook gewoon doorrekenen aan hun klanten", zegt Machiel Mulder, hoogleraar energie-economie aan de universiteit van Groningen. Maar we moeten daar ook niet te bang voor zijn, want de energieprijs wordt op dit moment vooral bepaald door de geopolitieke spanningen.

"Een probleem is wel dat daardoor bedrijven minder gaan investeren en er dus ook minder geproduceerd wordt. Dat duwt de prijzen zeker omhoog", zegt Mulder.

Martien Visser, energie-expert aan de Hanzehogeschool, nuanceert dat. "Het hangt af van de looptijd van zo'n belasting. Gezien die in het VK tijdelijk lijkt te zijn, zal hij niet zo'n groot probleem vormen, want na een jaar gaat hij waarschijnlijk alweer omlaag en is het weer business as usual."

Als de prijzen niet dalen, waarom wordt de belasting dan ingevoerd?

De overheid wil op deze manier beter herverdelen. Energiebedrijven die rijk worden terwijl hun klanten hun rekening niet meer kunnen betalen, zijn maatschappelijk moeilijk te verantwoorden. Om dat onevenwicht te verkleinen, komt de regering met dit plan aanzetten.

Daar komt nog een extra voordeel bij: de overheid haalt meer geld binnen en kan daarmee de energieheffing voor huishoudens verlagen en eventueel andere maatregelen nemen om de hoge inflatie af te remmen.

Moeten Nederlandse bedrijven binnenkort dan ook zo'n belasting betalen?

Het kabinet is er geen voorstander van. Minister Rob Jetten (Klimaat) begrijpt naar eigen zeggen de gedachte erachter, maar ziet een aantal knelpunten. Zijn belangrijkste argumenten zijn dat Nederlandse energiebedrijven momenteel "geen excessieve winsten maken" en dat er geen meetbaar criterium is om de heffing te bepalen.

Dat is een bedenking die Visser ook heeft. "Er is geen eenduidige definitie van overwinst. Dus het is gewoon een politieke beslissing. Energiebedrijven hebben een relatief hoge winst nodig om die opnieuw te kunnen investeren, maar vanaf wanneer beslis je dat ze te veel winst maken?", vraagt hij zich af.