Zo'n anderhalf jaar na de Brexit-deal tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie blijft de status van Noord-Ierland de onderhandelaars een doorn in het oog. Sinds de verkiezingsoverwinning van de nationalistische partij Sinn Féin in Noord-Ierland hebben beide partijen al gedreigd met het opblazen van de deal. En dan moet de volgende onderhandelingsronde nog beginnen.

Waar gaat dit ook alweer over?

De status van Noord-Ierland is al sinds het begin van de onderhandelingen over de Brexit een twistpunt. Dat komt doordat Ierland sinds 1973 een onderdeel is van de Europese Unie, terwijl Noord-Ierland bij het VK hoort. Dat lijkt makkelijk op te lossen door het gebied te splitsen, maar in 1998 werd in het zogenoemde Goedevrijdagakkoord afgesproken dat er nooit een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland zou komen.

En daar wringt momenteel de schoen. In de Brexit-deal werd afgesproken dat Noord-Ierland een speciale status krijgt. Het land is geen lid van de EU, maar maakt wel deel uit van de Europese douane-unie. Daardoor moet het aan Europese voedselstandaarden en andere regels voldoen. Dat levert een hoop extra administratie op voor Britse supermarkten die hun filialen in Noord-Ierland willen beleveren, wat al geregeld tot lege schappen in Noord-Ierse winkels leidde.

Was dit niet al vaker een discussiepunt?

Ja, al regelmatig. Maar nu de nationalisten vorige week de verkiezingen in Noord-Ierland hebben gewonnen, komt het weer aan de oppervlakte. Zij pleiten namelijk voor een hereniging van Ierland en Noord-Ierland, desnoods als lid van de EU. De op een na grootste partij wil dan weer dat Noord-Ierland Brits blijft en weigert in een regering te stappen zolang de speciale status blijft bestaan. Dat maakt alles nog ingewikkelder.

In oktober stelde de EU voor om de douanecontroles van onder meer medicijnen en een aantal voedselsoorten te schrappen, waardoor het totale aantal controles met de helft afneemt en er 80 procent minder controles op voedsel zijn.

Maar de Britse buitenlandminister Liz Truss is daar niet tevreden mee. Volgens een mededeling die ze dinsdag verspreidde, zullen de plannen er nog steeds toe leiden dat "alledaagse producten" uit de schappen verdwijnen en zijn er voor de invoer van sommige vleessoorten "vijftig velden administratie nodig".

Hoe staan de zaken er nu voor?

De Britse premier Boris Johnson zei eerder deze week al dat het Noord-Ierse protocol onder de huidige omstandigheden "niet houdbaar" is. Truss herhaalde donderdag dat het land "geen andere keuze zal hebben dan actie ondernemen als de EU zich niet flexibel opstelt". Dat kan van alles betekenen, maar in de wandelgangen wordt gezegd dat het VK volgende week zal aankondigen delen van het protocol te zullen negeren.

De Europese Commissie nam daar donderdag een voorschot op door te zeggen dat de EU zo'n beslissing nooit zal accepteren. "Het ondermijnt het vertrouwen en brengt het ultieme doel in het gedrang", zei Maros Sefcovic, vicevoorzitter van de Europese Commissie. Sefcovic liet eerder al blijken dat hij er niet voor terugdeinst om de hele Brexit-deal af te blazen, waardoor het VK met lege handen achterblijft.

Wat betekent dit voor de onderhandelingen?

Ergens in de komende weken ontmoeten de onderhandelaars namens de EU en het VK elkaar weer voor een nieuwe onderhandelingsronde. Het is al duidelijk dat ook deze gesprekken op het scherpst van de snede gevoerd zullen worden.

Het wordt afwachten wie uiteindelijk zijn gelijk haalt, maar de kans is groot dat dit nog niet de laatste ronde is. Het Noord-Ierlandprobleem zal nog een lange tijd blijven dooretteren. Of er ooit een oplossing wordt gevonden die voor beide zijden acceptabel is, is nog maar de vraag.