De Nederlandse inflatie, of de mate waarin het leven duurder wordt, bedroeg in maart 9,7 procent. Dat is het hoogste niveau in 46 jaar. Economen zijn het erover eens dat het geld dat de Europese Centrale Bank (ECB) in de economie blijft pompen daar invloed op heeft. Maar ook de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne dragen daaraan bij.

De ECB koopt sinds begin 2015 maandelijks schulden op van overheden en banken. Daardoor hebben overheden meer geld om te besteden en kunnen banken makkelijker leningen verstrekken. Critici zeggen echter dat door dat beleid de inflatie juist extra wordt aangewakkerd, doordat er zo meer geld in omloop komt. Daardoor kunnen mensen meer uitgeven, wat de prijzen omhoog duwt.

En dat is ook gedeeltelijk waar. "Door de lage rente als gevolg van dat beleid kunnen mensen goedkoper lenen en dat jaagt de huizenprijzen de hoogte in", zegt Sylvester Eijffinger, emeritus hoogleraar financiële economie aan Tilburg University en gastprofessor aan de Amerikaanse universiteit Harvard.

Eijffinger is voorstander van een renteverhoging door de ECB, maar die kan pas uitgevoerd worden als het opkoopprogramma is afgebouwd. Daar wil de centrale bank op z'n vroegst in juni aan beginnen.

"Het duurt zo'n drie maanden om dat volledig af te bouwen, dus dat betekent dat de rente ten vroegste pas in september voor de eerste keer omhoog kan", legt Eijffinger uit. "Dat moet in stappen gebeuren om geen grote schokken te veroorzaken, dus het zal nog wel even duren voor de rente weer op een normaal niveau is." Hoe hoger de rente, hoe meer mensen verdienen op hun spaargeld en hoe minder snel ze het dus zullen uitgeven.

Schaduwrente toont aan dat monetair beleid te ruim is

De hoogleraar verwijst naar de zogenoemde schaduwrente. Dat is een berekening van de rente als de centrale bankiers die niet kunstmatig op een bepaald niveau zouden houden, zodat mensen hun geld niet onder hun matras gaan bewaren.

Met de huidige maatregelen zou die rente volgens de berekeningen in de eurozone op -6 procent staan. In de VS en het VK, waar de stimulus minder groot is, staan die schaduwrentes rond de 0 procent. Dat toont volgens Eijffinger aan dat het monetair beleid in de EU veel te ruim is en dat het de inflatie te veel opdrijft.

Als reden voor de stijgende inflatiecijfers wordt vaak verwezen naar leveringsproblemen, waardoor er tekorten ontstaan die de prijs in de supermarkt opdrijven. Daarnaast zijn er de hoge energieprijzen, onder meer als gevolg van de oorlog in Oekraïne.

'ECB heeft vooral vermogensinflatie veroorzaakt'

Dat het opkoopprogramma van de ECB de rente omlaag heeft geduwd en zo de huizenprijzen heeft doen stijgen, daar is ING-econoom Carsten Brzeski het mee eens. Maar hij maakt een onderscheid tussen twee soorten inflatie.

"De huizenprijzen tellen niet mee in de cijfers over de inflatie van consumentenprijzen en dus hebben ze hier ook geen invloed op. Ze duwen de vermogensinflatie dus wel omhoog, maar niet de prijzen die consumenten in de winkel of aan energie betalen", legt hij uit.

"Als de ECB de economie nooit op deze manier had ondersteund, was de inflatie waarschijnlijk wel lager geweest, maar dan zaten we nu met veel meer werkloosheid en faillissementen."

Dat zegt ook Eijffinger. "In 2015 was dit opkoopprogramma zeker nodig om de naweeën van de financiële crisis te verzachten. Maar de ECB is te lang doorgegaan met het opkopen van schulden, waardoor we nu in deze situatie zitten."