De Russische regering dreigt er al enige tijd mee om buitenlandse bedrijven die zich terugtrekken vanwege de oorlog in Oekraïne te nationaliseren. Dat betekent dat alle Russische bezittingen van die bedrijven in beslag worden genomen en de hele bedrijfsvoering wordt overgenomen. Volgens experts is dat echter een onmogelijk plan.

Enkele Amerikaanse bedrijven als McDonald's en Coca-Cola zouden volgens The Wall Street Journal al persoonlijke dreigementen hebben ontvangen dat ze in Rusland moeten blijven of dat anders al hun productielijnen, gebouwen en andere zaken in beslag worden genomen. Of ook de Nederlandse multinational Heineken daar last van heeft is niet duidelijk.

Toch gelooft Riccardo Valboni, assistent-professor internationaal ondernemen aan de Universiteit Utrecht, niet dat het zover komt. "Het is onmogelijk voor de Russische overheid om het management van al die bedrijven op zich te nemen", zegt hij tegen NU.nl.

Hij vergelijkt het met de conglomeraten die in de jaren tachtig heel populair waren. "Dat waren bedrijven die zowel een autodivisie als een elektronicadivisie als een medische tak en nog wat meer hadden. Na een tijd hebben die bedrijven hele takken verkocht omdat het onmogelijk is om al die zaken tegelijk op een goede manier te managen", legt hij uit. "Laat staan dat een overheid zich daar allemaal mee zou moeten bezighouden."

Los daarvan wordt het op termijn ook onmogelijk voor Rusland om aan bijvoorbeeld McDonald's-burgers of Heineken-bier te komen als er geen contact meer is met het oorspronkelijke bedrijf. "De Russische overheid zal dus nooit succesvol de eigen McDonald's of IKEA kunnen runnen", zegt Valboni. "Ze kunnen bijvoorbeeld proberen hun eigen meubelen te maken, maar die zullen nooit van dezelfde kwaliteit en even goedkoop zijn als IKEA ze kan maken. Dat bedrijf kan namelijk kiezen in welk land het tegen welke prijs produceert."

'Er is sprake van wedloop aan sancties'

Wat Rusland wel kan doen, is alle bedrijfsgebouwen en productielijnen in beslag nemen en die inzetten voor Russische bedrijven. "Maar dat is ook maar een klein deel van de bezittingen. Een hoop daarvan wordt waardeloos en onbruikbaar. Nog afgezien van het feit dat er stapels banen en belastinggeld verloren gaan."

Volgens Jakob de Haan, hoogleraar politieke economie aan de Rijksuniversiteit Groningen, is er sprake van een wedloop aan sancties. "Een heel belangrijke factor is dat de Russen zeggen: 'Als jullie ons sancties opleggen, dan doen wij dat ook'."

'Russen schieten vooral zichzelf in de voet'

De Haan meent dat Rusland vooral zichzelf in de voet schiet door westerse bedrijven te nationaliseren. "Op de langere termijn hebben de Russen vooral zichzelf ermee. Buitenlandse beleggers en investeerders zullen twee keer nadenken voordat ze investeren in het land. Bovendien raken ze ons pas echt als ze de olie- en gaskraan dichtgooien, maar dat gebeurt vooralsnog niet."

De hoogleraar zegt verder dat de kans klein is dat westerse bedrijven terugkeren als het regime verandert. "Nationalisaties kunnen politieke gevolgen hebben. Een van de scenario's zou kunnen zijn dat een aantal steunpilaren van Poetin denkt dat het ze te heet onder de voeten wordt."

Rusland tekent met die maatregel dus eigenlijk zijn eigen doodsvonnis, want het vervreemdt zich volledig van de westerse wereld. Het land kan wel de handelsrelaties versterken met China, dat steeds nadrukkelijker de banden met Rusland wil aanhalen, maar dat kan volgens Valboni niet blijven duren. "Als Rusland helemaal geen andere handelspartners meer heeft is er geen concurrentie meer en kan China uiteindelijk vragen wat het wil. Dat is op langere termijn ook geen interessante situatie voor Rusland."

Mocht het toch doorgaan, dan zullen bedrijven hier een hoop geld en expertise aan verliezen en dan is het nog maar de vraag of ze ooit zin hebben om terug te keren. Want de onvoorspelbaarheid van president Vladimir Poetin en het risico om opnieuw genationaliseerd te worden is wel het laatste wat een multinational nodig heeft. "Dit is de allerslechtste boodschap die je aan investeerders kunt geven", besluit Valboni.