De inflatie is in Nederland volgens voorlopige cijfers de afgelopen maand opgelopen tot 7,6 procent. Klaas Knot, de president van De Nederlandsche Bank (DNB), denkt dat de prijzen zeker nog tot de zomer van volgend jaar fors blijven stijgen. Hoe komt dit en is daar wat aan te doen? Vijf vragen en antwoorden.

Wat is inflatie?

Inflatie is de mate waarin het leven duurder wordt; denk aan de prijzen van alles van je boodschappen tot je energierekening, van je drankje in een café tot je nieuwe auto.

Elke maand komt onder meer het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) met een gemiddeld cijfer van hoe sterk de prijzen de maand daarvoor gestegen zijn. In december betaalden we gemiddeld 5,6 procent meer dan een jaar geleden en donderdag komt het CBS met cijfers voor januari. Volgens voorlopige Europese cijfers kwam de Nederlandse inflatie in januari uit op 7,6 procent.

Waarom stijgt de inflatie zo hard?

De coronacrisis is op dit moment een belangrijke drijver van de hoge inflatie. In de eerste plaats stijgen de energieprijzen sterk sinds midden vorig jaar.

Aan het begin van de coronacrisis daalde de vraag naar elektriciteit en gas fors omdat de economie plots stilviel. Toen die sneller dan verwacht weer op dreef kwam, steeg de vraag opnieuw sterk maar het aanbod bleef achter. Dat duwt de prijzen omhoog. Daarnaast is er ruzie tussen de EU en Rusland over de levering van gas. In een jaar tijd is de gasprijs daardoor al meer dan 300 procent opgelopen.

Ook de prijzen van verschillende producten zijn opgelopen door leveringsproblemen. De snelle heropleving na de coronacrisis heeft ook in de containersector voor tekorten gezorgd. Een container kost nu zeven keer meer dan eind december en dat wordt deels doorberekend in producten die winkels uit het buitenland moeten halen.

Hoe ver zal dit gaan?

Dat hangt van veel factoren af. De meeste experts zijn ervan overtuigd dat dit type inflatie van voorbijgaande aard is. Centralebankpresident Klaas Knot zei afgelopen weekend in Buitenhof dat de gasprijzen weliswaar nog lange tijd hoog zullen blijven, maar binnenkort wel zullen stoppen met stijgen. Daardoor komen ze niet meer in de inflatiecijfers terecht. Toch verwacht hij dat de hoge inflatie nog zal aanhouden tot de zomer van 2023, "zo niet langer".

Wat valt eraan te doen?

Op dit moment ligt de bal vooral in het kamp van de Europese Centrale Bank (ECB). Die kan door middel van een renteverhoging een rem zetten op de inflatie. Bij een hogere rente verdienen mensen namelijk meer op hun spaargeld, waardoor ze dat dus langer op hun bankrekening zullen laten staan.

Voorlopig heeft de ECB nog geen plannen om de rente te verhogen omdat de hoge inflatie een gevolg is van externe factoren. "Een renteverhoging zal tenslotte niet plots sneller containers naar Europa brengen of de gasprijzen verlagen", zei ING-econoom Carsten Brzeski eerder al tegen NU.nl. Knot verwacht dat de eerste renteverhoging eind dit jaar zal plaatsvinden.

Ook de Nederlandse overheid kan de pijn verzachten. Die compenseert op dit moment al een deel van de energierekening, waardoor Nederlandse huishoudens minder betalen. Dat komt vooral mensen met een laag inkomen ten goede. Overheidscompensatie lost het probleem niet op, maar maakt het wel makkelijker te dragen.

Is dit alleen maar een Nederlands probleem?

Nee, het leven wordt overal ter wereld fors duurder. In de VS steeg de inflatie in december naar het hoogste niveau in veertig jaar en de inflatie in de landen waar met de euro wordt betaald bereikte in diezelfde maand 5 procent, het hoogste punt in zeker tien jaar.

In Turkije liep de inflatie in december op tot 48,7 procent, maar dat heeft andere redenen. De Turkse centrale bank blijft namelijk de ene na de andere renteverlaging doorvoeren omdat president Recep Tayipp Erdogan tegen alle economische theorieën in denkt dat een lagere rente tot minder inflatie leidt. Voorlopig lijkt dat nog niet te werken, want analisten verwachten de komende maanden steeds hogere inflatiecijfers in het West-Aziatische land.