Al maanden stijgen de prijzen voor goederen en diensten flink en ook in december was dat niet anders, bleek dinsdag. Doordat er voorlopig geen eind lijkt te komen aan de prijsstijgingen, hebben Nederlanders dit jaar fors minder te besteden, zelfs als ze meer loon krijgen. Dat zeggen economen woensdag desgevraagd tegen NU.nl.

Dinsdag meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) dat de prijzen vorige maand gemiddeld 5,7 procent hoger waren dan een jaar eerder. Ook in november en oktober waren er al fikse inflatiecijfers. "Wij verwachten dat die prijsstijging pas in de laatste maanden van dit jaar minder wordt", aldus econoom Piet Rietman van ABN AMRO.

Het belangrijkste gevolg hiervan is koopkrachtverlies, zegt zowel Rietman als CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen. Met andere woorden: je kunt minder kopen in 2022.

"We verwachten dat de lonen dit jaar gemiddeld 2,2 procent stijgen, maar de inflatie is waarschijnlijk 3,5 procent", vertelt de ABN-econoom. "Dat verschil is zó groot dat zelfs als de politiek ingrijpt en onze voorspellingen niet helemaal kloppen, er nog altijd sprake is van koopkrachtverlies."

Hoge energieprijzen zijn boosdoener

De oorzaak hiervan zijn de hard opgelopen prijzen voor energie, zowel van olie als van gas. Daardoor stijgen bijvoorbeeld de stookkosten en betaal je meer aan de pomp.

"Daarnaast speelt mee dat productieketens ontregeld zijn, de prijzen voor grondstoffen gestegen zijn en transport duurder is", zegt Bas Jacobs, hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Dat leidt ertoe dat de uitgaven van bedrijven ook stijgen, en die berekenen ze door aan de consument, bijvoorbeeld in de supermarkt.

"Dat is zorgelijk voor de consument", zegt Van Mulligen. Volgens hem is het vooral lastig voor mensen met een uitkering (zoals de bijstand) of pensioengerechtigden. Dat komt doordat zij niet of nauwelijks invloed hebben op hun inkomen en daardoor mogelijk extra worden geraakt.

"Als je actief bent op de arbeidsmarkt, kun je van baan wisselen. Zeker op de huidige krappe arbeidsmarkt zijn daar best mogelijkheden voor. Maar een uitkering staat vast en de pensioenen worden niet geïndexeerd."

ECB lijkt niet van plan rente te verhogen

In de economische lesboekjes staat dat toezichthouders de rente kunnen verhogen als sprake is van hoge inflatie. Daardoor gaan mensen meer sparen en minder uitgeven, waardoor er minder vraag is naar goederen en diensten en de prijzen dalen.

Of de rente omhooggaat, is een beslissing van de Europese Centrale Bank (ECB). Maar die lijkt niet van plan om de huidige lage rente dit jaar te verhogen.

Dat komt volgens Jacobs doordat de inflatie vóór de coronacrisis juist lager was dan de ECB wilde. "Nu is de inflatie - waarschijnlijk tijdelijk - hoog. Maar dat is voor de ECB nog geen reden om haar beleid aan te passen." Dat denkt Rietman ook. "Verlies van koopkracht is dan ook onvermijdelijk dit jaar."