Het Centraal Planbureau (CPB) waarschuwt dinsdag dat de plannen van het nieuwe kabinet de staatsschuld de komende jaren zullen doen oplopen. Tegen 2060 zou die schuld bij ongewijzigd beleid 92 procent van het bruto binnenlands product (bbp) bedragen. Dat klinkt dramatisch, maar volgens economen is dat niet per se erg.

Het CPB wijst er in zijn rapport vooral op dat het kabinet deze periode veel grotere uitgaven heeft gepland dan in eerdere regeerperiodes. Het planbureau vreest dat de rekening bij de volgende generatie zal terechtkomen.

ABN AMRO-hoofdeconoom Sandra Phlippen erkent dat er deze keer inderdaad meer wordt uitgegeven, maar maakt daar meteen de kanttekening bij dat vorige kabinetten misschien te veel de vinger op de knip hebben gehouden. "Als je vergelijkt met buurlanden heeft Nederland de vorige jaren altijd erg weinig uitgegeven", zegt ze.

Dat de staatsschuld door die hogere uitgaven sneller oploopt, hoeft volgens Phlippen helemaal niet problematisch te zijn. Een hoge staatsschuld zou neerkomen op een breuk met het Nederlandse verleden van begrotingsdiscipline, maar buurland België heeft bijvoorbeeld een schuld van net geen 100 procent van het bbp en dat zorgt daar niet voor grote economische problemen.

Phlippen is ervan overtuigd dat de economie genoeg zal blijven groeien, waardoor de inkomsten toenemen en er geen grote problemen zouden ontstaan bij het afbetalen van schulden. "Daarnaast moeten we ons realiseren dat investeringen in het klimaat de economie mogelijk niet doen groeien, maar er wel voor zorgen dat die minder krimpt."

Meer belastingen bij hogere staatsschuld

Ester Barendregt, econoom bij Rabobank, zegt dat het vooral belangrijk is dat Nederland transparant en realistisch is naar zijn financiers over de plannen met het geld. "Als we duidelijke begrotingsregels hebben en ons daar ook aan lijken te houden, zijn financiers tevreden", zegt Barendregt. "Maar dan moet het kabinet dus wel zeker zijn dat al die uitgaven het gewenste effect hebben. Daar zit een belangrijke taak voor de nieuwe minister van Financiën."

Maar er kleven ook nadelen aan een hoge staatsschuld. ING-econoom Marcel Klok wijst erop dat daardoor de rente zou kunnen stijgen. Omdat geld lenen dan duurder wordt, gaan bedrijven minder investeren en kunnen uiteindelijk zelfs banken omvallen. Dat is een situatie waar geen enkel land op zit te wachten.

Een ander nadeel is dat een hogere staatsschuld zal leiden tot hogere belastingen, zegt Jan-Paul van de Kerke, die als econoom bij ABN AMRO werkt. "Die schuld moet immers ooit afbetaald worden."

Minder slagkracht in volgende crisissen

Tegelijk kan het er volgens hem voor zorgen dat we in volgende crises minder kunnen uitgeven, iets waar ook het CPB dinsdag voor waarschuwde. Klok en Van de Kerke betwijfelen of die 92 procent ook effectief gehaald wordt. Tenslotte zijn niet alle uitgaven structureel en verandert beleid regelmatig.

Maar wat zou er gebeuren als plots blijkt dat Nederland zijn schulden niet meer kan afbetalen? "Dan zijn er allerlei verschillende opties", legt Klok uit. "Andere landen kunnen bijspringen, instituten als het IMF pompen extra geld in ons land of investeerders accepteren dat ze een deel van hun geld niet terugkrijgen. Iemand zal er altijd voor moeten zweten, maar een faillissement van Nederland zit er niet meteen aan te komen."

Het kabinet koos ervoor grote uitgaven te doen voor bijvoorbeeld het klimaat of de woningcrisis, al zijn de gevolgen daarvan niet meteen de komende jaren zichtbaar. "In die zin is het ook logisch dat de volgende generatie hiervoor betaalt, want een groot deel van de baten komt ook bij hen terecht", zegt Van de Kerke. "Het is uiteindelijk een politieke afweging of die extra staatsschuld het waard is om de uitdagingen van vandaag mee te financieren."

Analyse: 'Gespannen gezichten op bordes door ijzige politieke sfeer'
189
Analyse: 'Gespannen gezichten op bordes door ijzige politieke sfeer'