Aanpak van de woningcrisis, het versnellen van de energietransitie en meer zekerheid voor lage inkomens: het kabinet-Rutte IV dat maandag aantreedt, heeft grote plannen voor de Nederlandse economie. NU.nl zet de belangrijkste voornemens op een rijtje.

Een van de grootste problemen in Nederland is de woningcrisis. Met snel stijgende huizenprijzen, een grote vraag naar koopwoningen en veel te weinig nieuwbouw zit de huizenmarkt muurvast. Het kabinet wil dit aanpakken door te zorgen voor veel nieuwe woningen. Zo moeten er tijdens deze kabinetsperiode elk jaar honderdduizend nieuwe huizen bij komen, waarvan het merendeel ook betaalbaar moet zijn voor wie geen hoog inkomen heeft. Daarbij gaat het om zowel huur- als koopwoningen.

Om dit mogelijk te maken, schaft het kabinet de verhuurderheffing voor woningcorporaties af. Zo moeten corporaties meer geld overhouden om woningen van te kopen. Ook wil het kabinet afspraken maken met tal van organisaties over de bouw van nieuwe huizen. Die afspraken moeten worden gemaakt door de minister van Wonen, een nieuwigheid in dit kabinet. Hugo de Jonge, in het afgelopen kabinet de minister van Volksgezondheid, neemt deze post op zich.

Verdere plannen voor de woningmarkt:

  • Er komt 7,5 miljard euro voor de bereikbaarheid van al die nieuwe huizen;
  • De huur gaat omlaag voor huishoudens met een sociale huurwoning en een laag inkomen;
  • Gemeenten krijgen meer mogelijkheden om malafide verhuurders aan te pakken;
  • De jubelton verdwijnt. Dit betekent dat kinderen voortaan belasting moeten betalen over het geld dat ze van hun ouders krijgen voor de aankoop van een woning. Nu is zo'n schenking nog belastingvrij tot een bedrag van 106.671 euro.

Ook in de strijd tegen de opwarming van de aarde wil het kabinet spijkers met koppen slaan. Zo komt er een klimaat- en transitiefonds van 35 miljard euro. Met dat geld moeten gebouwen, de industrie en het vervoer duurzamer worden. Ook gaat een deel van het geld naar de uitbreiding van infrastructuur voor schone energie, zoals het stroom- en warmtenet.

Een andere opvallende maatregel is de invoering van rekeningrijden. Daarbij betalen automobilisten niet voor het bezit van hun auto, maar voor het gebruik. Lange tijd moesten coalitiepartijen VVD en CDA hier niets van hebben. Nu lijken ze overstag, zij het schoorvoetend. Invoering tijdens de nieuwe kabinetsperiode zit er zeker niet in, de maatregel komt op zijn vroegst in 2030. Daarbij gaat het zowel om auto's op fossiele brandstoffen als om elektrische auto's.

Andere plannen voor de energietransitie:

  • Het kabinet wil afspraken maken met de tien tot twintig grootste vervuilers van het land. Daarbij gaat het onder meer om Tata Steel, raffinaderijen van Shell en Esso en energiecentrales van Vattenfall en Uniper;
  • Het gebruik van houtige biomassa voor energie wordt afgebouwd;
  • Er komen extra prikkels voor woningeigenaren om hun huizen te verduurzamen;
  • Ook wil de nieuwe coalitie een aanzet geven voor twee nieuwe kerncentrales. Die komen er overigens nog niet in deze kabinetsperiode.

In Borssele staat de enige kerncentrale van ons land.

In Borssele staat de enige kerncentrale van ons land.
In Borssele staat de enige kerncentrale van ons land.
Foto: ANP

Rutte IV wil ook de positie van huishoudens met een laag of middeninkomen verbeteren. Dat moet onder meer door het minimumloon in stapjes te verhogen met 7,5 procent. Ook veel uitkeringen stijgen navenant mee. Daarnaast komt er een lastenverlichting van in totaal 3 miljard euro voor met name lage en middeninkomens.

Ook aan de arbeidsmarkt wil het kabinet sleutelen. Zo moeten vaste contracten minder vast worden en flexcontracten minder flex, een standpunt dat overigens ook al in het vorige coalitieakkoord stond. Om dit te bereiken, komt er deze keer een "betere regulering" van oproep-, uitzend- en tijdelijke contracten.

Andere plannen voor de arbeidsmarkt en het inkomen:

  • Er gaat per jaar 500 miljoen euro naar armoedebestrijding, re-integratie en hervorming van de arbeidsmarkt;
  • De zelfstandigenaftrek voor zzp'ers wordt versneld afgebouwd en zzp'ers worden verplicht om een arbeidsongeschiktheidsverzekering af te sluiten;
  • Het kabinet wil meer begeleiding bieden aan mensen die een carrièreswitch willen maken naar een sector waarin meer werk is. Dit moet de tekorten op de arbeidsmarkt verminderen;
  • Voor het mkb komt er een lastenverlichting van 300 miljoen euro in de vorm van loondoorbetaling bij ziekte.

Als reactie op de kinderopvangtoeslagaffaire gaat dit toeslagenstelsel op de schop. Voortaan krijgen werkende ouders 95 procent van de kinderopvang vergoed en loopt deze vergoeding niet meer via een toeslag die je als ouder moet aanvragen. Het geld gaat vanuit het Rijk rechtstreeks naar de kinderopvangbedrijven.

Staatssecretaris Alexandra van Huffelen in gesprek met gedupeerden van de toeslagenaffaire. De bewindsvrouw zit ook in het nieuwe kabinet.

Staatssecretaris Alexandra van Huffelen in gesprek met gedupeerden van de toeslagenaffaire. De bewindsvrouw zit ook in het nieuwe kabinet.
Staatssecretaris Alexandra van Huffelen in gesprek met gedupeerden van de toeslagenaffaire. De bewindsvrouw zit ook in het nieuwe kabinet.
Foto: ANP

Een ander heikel punt van de afgelopen jaren was het leenstelsel voor studenten. Velen van hen liepen studieschulden op van tienduizenden euro's. Dit leenstelsel verdwijnt over anderhalf jaar. Studenten die niet meer profiteren van die maatregel en dus met een grote studieschuld blijven zitten, krijgen hiervoor een gedeeltelijke compensatie. Daarnaast komt er 800 miljoen euro per jaar om het lerarentekort aan te pakken.

Andere belangrijke punten zijn:

  • Een hogere belasting op suikerhoudende dranken. Daarnaast bekijkt het kabinet de mogelijkheid om een suikerbelasting in te voeren en de btw op groente en fruit af te schaffen;
  • De accijns op tabak gaat omhoog;
  • Er komt een spoorverbinding tussen Lelystad en Groningen, de zogeheten Lelylijn;
  • De bijdrage aan de ontwikkelingssamenwerking gaat met 500 miljoen euro per jaar omhoog. Dit geld gaat onder meer naar het COVAX-programma, dat zorgt voor coronavaccins voor armere landen;
  • Het kabinet investeert 170 miljoen euro per jaar in de creatieve en cultuursector om te herstellen van de coronaklap.