Afgelopen week ging de Turkse lira fors onderuit ten opzichte van de euro en de dollar. De valutamarkt reageerde daarmee op uitspraken van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan, die blijft vasthouden aan de ingeslagen economische koers van het land. Die lijkt echter gebaseerd op zijn onorthodoxe opvatting dat hoge rentes tot hogere inflatie leiden, waardoor experts vrezen dat de gekozen weg een heilloze route voor Turkije is.

"We zullen niet toestaan dat de bevolking gebukt gaat onder hoge rentes", herhaalde Erdogan de afgelopen weken keer op keer. Dat deed hij onder meer in de aanloop naar het rentebesluit van de Turkse centrale bank. Die verlaagde eerder deze maand prompt de rente tot 5 procentpunten onder het huidige inflatiecijfer van zo'n 20 procent, waarna de toch al zo zwakke lira nog verder wegzonk.

Toen Erdogan de afgelopen week meermaals benadrukte dat dit de juiste strategie was, bereikte de lira een nieuw dieptepunt ten opzichte van de euro en dollar.

"Aangezien de centrale bank geen monetair beleid meer lijkt te voeren, kun je dit nog het beste een gestoord experiment noemen", zegt fondsbeheerder Timothy Ash zaterdag tegen NU.nl. Ash specialiseert zich in opkomende economieën, in het bijzonder Turkije en Oekraïne. "Inmiddels hebben we het punt bereikt dat telkens als Erdogan uitspraken doet, de lira in waarde daalt."

Turken zien hun salaris verdampen

Turkije kampt met een hardnekkig hoge inflatie, die vermoedelijk fors hoger ligt dan het officiële getal van 20 procent. Erdogan ziet die hoge rentes als de reden voor de hoge inflatie in Turkije, terwijl wereldwijd geaccepteerd is dat juist het optrekken van de rente een manier is om de inflatie te verlagen. In Turkije gebeurt dus het tegenovergestelde, met verregaande gevolgen.

Afgelopen week maakte de Turkse lira de extreemste koersval door in bijna twintig jaar. Het afgelopen kwartaal is de munt ruim 40 procent minder waard geworden ten opzichte van de euro en bijna de helft minder vergeleken met de dollar. Voor een gewone Turk met een kantoorbaan die nog weleens op reis ging, betekent het dat hij of zij ruim een derde van het salaris heeft zien verdampen.

De inflatie loopt ondertussen hard op, waardoor supermarkten en tankstations de prijsstijgingen nauwelijks kunnen bijhouden. In sommige winkels worden klanten gevraagd bepaalde producten niet te hamsteren. Bij tankstations vormen zich op de avonden voor nieuwe prijsverhogingen lange rijen automobilisten.

De koersval leidde in de hoofdstad Ankara en in Istanboel tot spontane demonstraties. Deze waren weliswaar kleinschalig, maar toch bijzonder, aangezien protesteren sinds een aantal jaar de facto verboden is. Zeker als het om protesten tegen het beleid van de regering gaat.

'Turks beleid wordt afgestemd op wensen van Erdogan'

De regering claimt nu dat een zwakkere munt onderdeel is van de strategie om de export op te schroeven. Op die manier zouden Turkse bedrijven de wind in de zeilen moeten krijgen.

Dat is des te vreemder, aangezien de regering en Erdogan tegelijkertijd claimen dat de zwakke munt het gevolg is van "manipulatieve aanvallen" van het Westen en dat Turkije in een "economische onafhankelijkheidsoorlog" verwikkeld is.

Zondag maakte persbureau Anadolu bekend dat de Turkse president mogelijke valutamanipulatie gaat onderzoeken. Turkse autoriteiten bekijken welke bedrijven en instellingen recent grote hoeveelheden vreemde valuta hebben gekocht. In opdracht van Erdogan wordt beoordeeld of zij zaken hebben gemanipuleerd.

Hoe dan ook, het probleem is dat veel Turkse bedrijven de afgelopen jaren leningen zijn aangegaan in buitenlandse valuta, waardoor die steeds kostbaarder worden om af te lossen. Bovendien moeten veel Turkse firma's halffabricaten importeren om hun eindproduct te kunnen exporteren. En ook die rekening valt nu fors hoger uit.

Ten slotte wordt het dankzij de zwakke lira voor de regering zelf steeds kostbaarder om het jaarlijkse tekort op de lopende rekening te financieren, aldus Ash.

Hij plaatst daarom vraagtekens bij de zogenoemde strategie van de regering. "Het lijkt er sterk op dat het Turkse beleid simpelweg wordt afgestemd op Erdogans afkeer van rente, ingegeven door zijn streng religieuze achtergrond. Er wordt een mouw aan gepast, als het ware."

Volgens Ash is het naïef om te denken dat lage rentes een zwakke munt de Turkse economie uiteindelijk weer op de rails kunnen krijgen. "Je ziet het nu al mislukken en het is gedoemd te mislukken."