Ruim 130 landen, waaronder Nederland, besloten vorige week om een belastingtarief van minimaal 15 procent in te voeren voor bedrijven. Het plan zou zorgen voor 125 miljard euro extra belastinginkomsten wereldwijd. Dat klinkt als goed nieuws voor de Nederlandse schatkist, maar het is de vraag of er straks inderdaad veel extra belastingmiljoenen richting Den Haag stromen.

"Er zijn nogal wat mitsen en maren", zegt Martijn Nouwen, universitair docent in Leiden. "Vooropgesteld is het een historische stap dat zo veel landen hebben afgesproken dat ze een minimumtarief voor de vennootschapsbelasting gaan invoeren. En ook dat bedrijven nu belasting moeten betalen in het land waar een bepaalde omzet daadwerkelijk is behaald. Maar er zijn allerlei uitzonderingen."

Het tarief van 15 procent geldt alleen voor bedrijven met meer dan 750 miljoen euro omzet. De regel van belasting betalen in het land waar je omzet behaalt, geldt alleen voor bedrijven met een omzet boven de 20 miljard dollar (17 miljard euro) en een winstmarge van minimaal 10 procent. Daarbij zijn onder meer financiële dienstverleners, zoals banken, uitgesloten. Bovendien hebben zo'n zestig landen het akkoord niet ondertekend.

Toch wil Nouwen het akkoord geen papieren tijger noemen. "Alleen al het feit dat er een akkoord is, is al uniek. Dat is jarenlang niet gelukt. Daarnaast worden uitzonderingen in de toekomst mogelijk aangepast, waardoor de regels voor steeds meer bedrijven gelden."

Multinationals kunnen weliswaar uitwijken naar landen die het akkoord niet hebben ondertekend, maar daar is in de plannen rekening mee gehouden. Als een bedrijf is gevestigd in bijvoorbeeld Nederland en Hongarije - dat het akkoord niet heeft getekend - en Hongarije rekent een lager tarief, mag Nederland extra belasting heffen. Dit kan landen verleiden het akkoord toch te ondertekenen.

Nederlands tarief is al hoger dan 15 procent

Peter Kavelaars, hoogleraar Fiscale Economie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, wijst erop dat het tarief voor de vennootschapsbelasting in Nederland al 25 procent is. Dat is dus hoger dan de 15 procent uit het akkoord. "Weliswaar betalen brievenbusfirma's in Nederland minder, maar veel van die firma's zijn de afgelopen jaren al vertrokken door strengere regels."

Het kabinet heeft een eerste inschatting gemaakt over de gevolgen. Volgens deze schatting kunnen de nieuwe regels maximaal 600 miljoen euro opbrengen, maar ze zouden ook maximaal 700 miljoen euro kunnen kosten. "Er is dus nog veel onduidelijk", vertelt Kavelaars.

Dat bedrijven over de omzet die ze in Nederland behalen ook in Nederland belasting moeten betalen, kan volgens hem wel wat opleveren. "Die maatregel is vooral bedoeld voor grote techbedrijven, zoals Facebook en Google. Die halen omzet in Nederland, maar betalen elders belasting. Hoeveel dat straks precies oplevert, is nog onduidelijk."

Kavelaars vreest niet dat veel banen verdwijnen doordat bedrijven zich elders vestigen. "Het levert waarschijnlijk juist werk op. Belastingadviseurs moeten bedrijven helpen hun weg te vinden in de nieuwe regels. Daarnaast verwacht ik niet dat Nederlandse bedrijven vertrekken."

Grote economieën merken er weinig van

Ook Irene Burgers, hoogleraar Internationaal en Europees Belastingrecht aan de Universiteit Groningen, verwacht niet dat veel bedrijven weggaan. "Het is maar de vraag of je echt gevestigd wil zijn in zo'n belastingparadijs. Andere wetgeving, bijvoorbeeld het arbeidsrecht, is daar vaak minder goed."

Burgers verwacht sowieso dat ons land weinig merkt van de belastingplannen. "Vooral typische belastingparadijzen als Andorra en Barbados gaan het voelen." Voor economieën van 400 miljard dollar of groter - Nederland behoort tot die groep - zijn er niet of nauwelijks gevolgen, denkt ze.

Dit komt volgens haar doordat multinationals in grotere economieën door nieuwe regels vaak al 15 procent of meer belasting betalen. "In de media wordt vaak gekeken naar de verhouding tussen de betaalde belasting en de commerciële winst, zoals die in jaarverslagen staat. Maar als je de betaalde belasting vergelijkt met de fiscale winst, die wordt opgegeven aan de Belastingdienst, zie je dat multinationals dat tarief van 15 procent vaak wel halen. Dus ik betwijfel of de nieuwe regels veel verschil maken voor Nederland."