Het zal deze week als een bom zijn ingeslagen op het hoofdkantoor van Shell in Den Haag: de rechter verplichtte het oliebedrijf om de uitstoot binnen negen jaar zeer fors terug te dringen. Het energieconcern zal zijn beleid snel moeten aanpassen. Maar betekent het ook dat we over een paar jaar niet meer bij Shell kunnen tanken? Of dat we meer moeten betalen voor de benzine?

De rechter verplichtte Shell woensdag om zijn uitstoot van CO2 flink te verlagen. In 2030 moet die 45 procent lager zijn dan in 2019. Daarnaast moet het bedrijf zijn afnemers en leveranciers stimuleren zo duurzaam mogelijk te werken, al is daar geen percentage aan verbonden, maar wel een "zwaarwegende inspanningsverplichting".

Dat dit ervoor zorgt dat we over een paar jaar allemaal een elektrische auto hebben, lijkt onwaarschijnlijk. Elektrisch rijden wint weliswaar steeds meer terrein in Nederland, maar er zijn nog wat hordes te nemen. Zo zou het elektriciteitsnet in Nederland het niet aankunnen als we massaal de accu's opladen.

Wel kan het gevolgen hebben voor de brandstofprijzen aan de pomp, denkt Erik de Vries, directeur bij belangenvereniging voor energiehandelaren Nove. "Shell kan er bijvoorbeeld voor kiezen om CO2-uitstoot te compenseren, bijvoorbeeld door bomen te planten. Ook kan het zijn dat afnemers van Shell deze verantwoordelijkheid krijgen. Hoe dan ook, dit brengt extra kosten met zich mee, en dat kan gevolgen hebben voor de pompprijs. Wellicht dat daar de komende jaren enkele centen per liter bij komen."

Rechtbank dwingt Shell om meer te doen tegen CO2-uitstoot
46
Rechtbank dwingt Shell om meer te doen tegen CO2-uitstoot

Bedrijven weten nu dat het menens is

Het vonnis van de rechter toont volgens De Vries wel "de urgentie van dit probleem" aan. "Bedrijven in de sector weten nu dat het menens is en dat ze afscheid moeten nemen van fossiele brandstoffen." Voor de vervanging van reguliere benzine en diesel denkt hij niet alleen aan elektrisch rijden, maar ook aan benzines op basis van schonere energiebronnen en aan groengas.

Ook Tim Schoenmakers van tankstationvereniging Beta denkt dat het tempo waarin het autoverkeer vergroent omhoog gaat. "Die overgang is al gaande, maar door deze uitspraak versnelt het nog wat. Daardoor krijgen tankstations waarschijnlijk meer en meer oplaadpalen voor elektrische auto's."

'Vraag is of klimaat er beter van wordt als Shell olievelden verkoopt'

Bij de bewering dat brandstof door de uitspraak duurder wordt, plaatst Schoenmakers vraagtekens. "Er zijn andere factoren die veel meer van invloed zijn op de pompprijs, zoals accijnsverhogingen en de wereldwijde marktprijzen voor olie. Dus als er al sprake is van een prijsstijging door de uitspraak van de rechter, wordt die ondergesneeuwd door andere factoren."

Ook Martien Visser, lector duurzame energie aan de Hanzehogeschool in Groningen, plaatst een kritische kanttekening. "Stel, Shell zegt: we verkopen de olievelden in Nigeria om onze uitstoot te reduceren. Dat is toch al een hoofdpijndossier. Wellicht dat een oliemaatschappij uit China die velden dan overneemt, want die willen meer invloed in Afrika hebben. De vraag is of je daar klimaattechnisch beter van wordt, want wie zegt dat de nieuwe eigenaar schoner werkt?"

Impact voor Nederland waarschijnlijk beperkt

Visser denkt dat de gevolgen van de beslissing van de rechter relatief beperkt zullen zijn voor Nederland, als het gaat om het terugbrengen van de CO2-uitstoot. Shell doet in Europa mee aan het ETS-programma (Emission Trade System). Daarin kunnen bedrijven emissierechten verhandelen. Volgens Visser zit dat systeem zo in elkaar dat Shell daarmee in Europa al voldoet aan eisen van de rechter. De verduurzaming moet vooral in de rest van de wereld plaatsvinden, denkt hij.

"Bovendien is het maar de vraag of we hierdoor minder olie gaan gebruiken. Kijk naar de gaswinning in Groningen. Die wordt stopgezet, maar zijn we minder gas gaan gebruiken? Nee, we halen het gewoon ergens anders vandaan. En ik vermoed dat we ook niet ineens minder autorijden of vliegen."

Toch ziet Visser ook positieve gevolgen van de uitspraak. Hij verwacht dat westerse oliemaatschappijen, zoals ExxonMobil en BP, een duidelijk signaal krijgen dat ze moeten verduurzamen. "En als veel oliemaatschappijen hun beleid veranderen door deze uitspraak, zorgt dat er toch voor dat de opwarming van de aarde vermindert. En daar hebben we in Nederland ook profijt van."

Zover is het overigens nog niet. Shell heeft al laten weten waarschijnlijk in beroep te gaan tegen de uitspraak.