Maandag werd bekend dat ABN AMRO een schikking van 480 miljoen euro met het Openbaar Ministerie (OM) treft, omdat de bank haar witwascontroles niet op orde had. Maar wat deed ABN AMRO nu precies fout? En wie worden ervoor verantwoordelijk gehouden?

Wat is er aan de hand?

Banken spelen een belangrijke rol bij het tegengaan van financiële criminaliteit, zoals het witwassen van crimineel geld of het financieren van terrorisme. Volgens het OM heeft ABN AMRO tussen 2014 en 2020 te weinig gedaan om witwassen via haar bankrekeningen te voorkomen.

Uit een strafrechtelijk onderzoek dat de FIOD twee jaar geleden heeft geopend, bleek dat bij ABN sprake was van "jarenlange en structurele overtreding van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) bij haar activiteiten in Nederland", schrijft het OM.

Zo was de bank niet scherp genoeg op klanten die gebruikmaakten van contant geld, wat een aanwijzing kan zijn voor criminele activiteiten. Ook kregen veel klanten een laag risicoprofiel op basis van een automatische controle van identiteitsgegevens. Ook vonden er te weinig herbeoordelingen van klanten plaats en zijn waarschuwingen over ongebruikelijke transacties niet correct afgehandeld.

Door het gebrekkige toezicht zijn er daadwerkelijk klanten geweest die misbruik hebben gemaakt van hun ABN-bankrekening. Een voorbeeld hiervan is een zaak tegen twee Nederlandse bedrijven die bij ABN AMRO bankrekeningen hadden. Tussen 2010 en 2017 vloeiden er tientallen miljoenen euro's via deze rekeningen, terwijl veel media sinds 2015 schreven over corruptie waar deze twee ondernemingen bij betrokken waren. Pas in 2019 deed ABN voor het eerst melding bij het FIU, waar banken ongebruikelijke transacties moeten melden.

Wat gaat ABN voortaan anders doen?

ABN AMRO geeft toe dat de bank in de afgelopen jaren is tekortgeschoten en dat verbeteringen noodzakelijk zijn. De bank heeft daarom al diverse stappen gezet om de processen aan te scherpen, zoals het monitoren van transacties. Dit was echter niet voldoende. Het bedrijf heeft daarom alle fraudebestrijdingsactiviteiten ondergebracht bij één afdeling en het Detecting Financial Crime-programma opgezet. Er is extra geld vrijgemaakt voor betere systemen en meer personeel.

Volgens ABN houdt nu een op de vijf werknemers zich bezig met het tegengaan van crimineel geld. De reorganisatie moet eind volgend jaar zijn afgerond. Met de verbetering van het antifraudeprogramma is zo'n 2 miljard euro gemoeid.

Wie wordt hiervoor verantwoordelijk gehouden?

ABN AMRO heeft besloten geen medewerkers hiervoor persoonlijk verantwoordelijk te houden, omdat het probleem in de hele bank speelde. Het OM denkt daar echter anders over en heeft besloten drie voormalige leden van de raad van bestuur aan te merken als verdachte. De wetsovertredingen zijn begaan onder hun leiding.

Een van hen is Gerrit Zalm. Hij was van 2009 tot 2017 voorzitter van de raad van bestuur bij de bank en daarvoor minister van Financiën in diverse kabinetten. Ook twee andere voormalige bestuursleden, Chris Vogelzang en Joop Wijn, zijn onderwerp van onderzoek.

Wel benadrukt het OM dat dit niet betekent dat de drie ex-bestuurders ook daadwerkelijk vervolgd zullen worden. Het onderzoek moet aantonen of er voldoende bewijs is dat zij daadwerkelijk strafbare feiten hebben gepleegd. "Als dat onderzoek is afgerond, zal een beslissing over de bewijsbaarheid en de afdoening volgen", aldus justitie.

Zijn er meer banken waar de fraudebestrijding niet goed was?

Ja. ING is drie jaar geleden al beboet. Het ging toen om een schikking van maar liefst 775 miljoen euro.

Ook in dit geval ging het om gebrekkige controle op witwaspraktijken. Die controle zou tussen 2010 en 2016 onvoldoende zijn geweest. ING-klanten zouden in totaal honderden miljoenen euro's hebben kunnen witwassen.