Er gaat op dit moment een schimmelinfectie door de wereld die hele bananenplantages verwoest. Dat zal niet meteen tot lege schappen leiden, maar op de lange termijn kan dat wel problemen veroorzaken, waarschuwen wetenschappers.

Terwijl wij de strijd aangaan met het coronavirus, kampt de bananenwereld met zijn eigen pandemie. De Tropical Race 4-ziekte, afgekort TR4, is een soort hart- en vaatziekte voor planten. De schimmel gaat door de plantvaten, waardoor de plant vanbinnen helemaal doodgaat en de bladeren ook afsterven. De bodem is daarna tien jaar lang onbruikbaar.

De oorzaak dat bananen daar zo vatbaar voor zijn, is dat ze in hele grote velden naast elkaar staan. Dus als één plant ziek wordt, heb je al gauw kans dat andere planten ook ziek worden.

De schimmelinfectie werd eerst ontdekt in Indonesië, verplaatste zich vervolgens naar Taiwan en waaide daarna over naar Afrika en Zuid-Amerika. Ongeveer alle bananenplantages in de wereld worden er dus door geraakt.

'Er moeten nieuwe rassen op de markt komen'

De oplossing voor het probleem is het kweken van nieuwe rassen, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Om dat te doen moeten wetenschappers twee bananenplanten kruisen: een plant die resistent is tegen de schimmel en een plant met een goeie tros. Dat proces, dat veredeling heet, duurt zeker tien jaar en in de tussentijd kunnen telers niets anders doen dan wachten en hopen dat er nog enkele gezonde planten overblijven.

In de jaren vijftig van de vorige eeuw kreeg de bananenwereld al eens te maken met een andere schimmel, de panamaziekte, die de toen gangbare Grosmichel-banaan van de aardbol veegde. Toen werd ontdekt dat de Cavendish-banaan wel resistent bleek te zijn tegen de panamaziekte, maar die is nu ten prooi gevallen aan een andere schimmel. De Cavendish-banaan is op dit moment vrijwel de enige banaan die in Europa wordt verkocht.

"Daarom is het belangrijk dat er meerdere nieuwe rassen op de markt komen", zegt Gert Kema, plantenwetenschapper aan de universiteit van Wageningen. "Als er dan een ras besmet wordt, kunnen we de andere nog gebruiken. In het verleden werd steeds in groten getale één ras geteeld en daar moeten we van af."

'Industrie moet nu zelf bananen gaan kweken'

Het zal niet zo zijn dat alle bananenschappen in de fruitwinkel en supermarkt volgende week leeg zijn, maar op de langere termijn hebben we wel echt een probleem, zegt Kema. "We zijn door het succes van de Cavendish-banaan nooit begonnen aan een veredelingsprogramma voor bananen en dat wreekt zich nu. En oorspronkelijk vond niemand die schimmel een groot probleem, omdat die zich enkel in Azië bevond."

"Nu is echter dringend een kweekprogramma nodig vanuit de industrie zelf om nieuwe rassen op maat van de consument te maken. Als dat niet gebeurt, kan er over enkele jaren een tekort aan bananen zijn in de winkel."

Dat bevestigt ook GroentenFruithuis, de brancheorganisatie van fruitimporteurs in Nederland. "TR4 is een hardnekkige schimmel die zich, als hij eenmaal in de bodem zit, niet gemakkelijk laat verwijderen. De schimmel wordt zeer serieus genomen, maar op korte termijn zien wij geen aanvoerproblemen. Op lange termijn hangt het echter af van hoe snel de ziekte zich verder verspreidt", meldt de organisatie in een reactie.

Bananen waren twee jaar geleden goed voor bijna 1 procent van de totale supermarktomzet en vormden in de eerste helft van vorig jaar een kwart van de totale fruitimport.