Het handelsregister van de Kamer van Koophandel (KVK) bestaat maandag precies honderd jaar. Waar het register in het begin vooral was bedoeld om erachter te komen met wie je zaken doet, speelt het nu ook een rol bij het bestrijden van onder meer fraude en mensenhandel.

De oudste KVK's stammen uit het begin van de negentiende eeuw, toen Nederland nog onderdeel was van het Franse Keizerrijk van Napoleon. In de loop van de eeuw kwamen er steeds meer KVK's bij, waarbij de Kamers in die tijd vooral een adviserende rol hadden.

Aan het einde van de eeuw kwamen de eerste plannen voor een handelsregister. Daarin moest komen te staan wat de handelsnaam van een bedrijf is, wie aansprakelijk is en wat het adres is. Zo was duidelijk wie een bedrijf runde. Iedereen moest toegang hebben tot het register.

Het zou uiteindelijk nog ruim twintig jaar duren voordat het er daadwerkelijk kwam, maar in 1921 was het dan zover.

Wijnkoper uit Maastricht was allereerste inschrijver

G.Thiessen Wijnkopers uit Maastricht was het eerste bedrijf dat zich inschreef in het register, en het staat er nog altijd in. Ook zo'n 2.300 andere bedrijven staan er al een eeuw in. Dat zijn onder meer supermarktbedrijf Jumbo, dat ook daadwerkelijk in dat jaar werd opgericht, en dagblad de Volkskrant.

Ook staan er veel kleinere bedrijven tussen, bijvoorbeeld een kapsalon, een houthandel en een juwelier. Opvallend is dat er tussen de eeuwelingen ook veel verenigingen zitten, zoals een Oranjevereniging, een muziekvereniging en diverse ijsclubs.

In de loop der jaren groeide het aantal registraties en werd het register steeds completer. Zo hoefden in het begin onder andere landbouwers en visserijbedrijven zich niet te registreren. Dat werd later aangepast. Pas in de 21e eeuw werd besloten om alle bedrijven en instellingen, waaronder ook kerkgenootschappen en overheden, te verplichten zich te registreren.

Het handelsregister in Rotterdam, toen alles nog op papier stond.

Het handelsregister in Rotterdam, toen alles nog op papier stond.
Het handelsregister in Rotterdam, toen alles nog op papier stond.
Foto: KVK

Vrouwen hadden tot medio jaren vijftig toestemming van man nodig

Inmiddels staan er 2,19 miljoen bedrijven en andere organisaties in het register. Opvallend detail: tot 1956 hadden vrouwen toestemming van hun echtgenoot nodig om hun onderneming te kunnen inschrijven. Tot die tijd zag de wet ze als niet bekwaam om een bedrijf te runnen.

Doordat het register zo compleet is, kreeg het in de loop van de tijd ook een andere functie: een duidelijk beeld geven van hoe het bedrijfsleven in Nederland is samengesteld. Tevens speelt het sinds 2020 een rol bij het bestrijden van criminaliteit, bijvoorbeeld mensenhandel.

"Als een vrouw zich bij ons komt inschrijven, maar de man voert het woord en hij heeft ook het paspoort van de vrouw in zijn zak, kan dat een signaal zijn dat er sprake is van mensenhandel", legt een woordvoerder uit. "Als we zoiets zien, mogen we dat doorgeven aan opsporingsinstanties." Ook helpt het handelsregister tegenwoordig bij het bestrijden van fraude of plof-bv's.