Een jaar geleden riep het kabinet iedereen in Nederland op om, indien mogelijk, thuis te werken. Wat doet een jaar thuiswerken met ons? Is het ergens goed voor of helemaal niet? En leidt het tot nieuwe inzichten? We vroegen het aan hoogleraar psychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam Mark van Vugt, die er onderzoek naar deed.

Veel mensen werken nu op de kop af een jaar thuis. Wat doet dat met ons?

"Het voelt niet als een jubileum, of een eerste verjaardag van de baby. Het is geen reden voor een feestje. De meeste mensen hebben mentaal gezien golfbewegingen meegemaakt. Op een zeker moment zagen we licht aan het eind van de tunnel, 1 september was zo'n datum. De vakantie en de zomer waren voorbij en we dachten dat we dan weer naar kantoor zouden gaan. Daar werd door werkgevers en werknemers ook op geanticipeerd. Toen liep het aantal besmettingen weer op en doofde het licht aan het eind van de tunnel."

Kunnen we wel zo lang thuiswerken als we nu doen?

"Eigenlijk niet. Al het onderzoek dat was gedaan naar thuiswerken vóór corona ging over thuiswerken op vrijwillige basis. Je thuiswerkdag was een feestdag: langer slapen, goede koffie, lekker NU.nl lezen. Vergelijk het maar weer met een verjaardag. Als je elke dag jarig bent en nog opgedrongen ook, dan raak je het zat. De verplichting maakt het extra zwaar."

Zo creëer je de beste thuiswerkplek
219
Zo creëer je de beste thuiswerkplek

Wie gedijt erbij en wie niet?

"Bijna niemand vaart er wel bij, door het verplichte karakter. Introverte mensen en mensen die niet veel prikkels nodig hebben, kunnen het beter. Hetzelfde geldt voor mensen die zelfstandig werk doen. Maar voor mensen die in teams werken is het een stuk lastiger. Dat geldt sowieso ook voor alleenstaanden en expats, die geen groot sociaal netwerk hebben. Die investeren meer in relaties op het werk. Mensen die echt bang zijn om COVID-19 te krijgen, die gedijen beter als ze veilig thuiszitten."

Ben je productiever als je thuiswerkt?

"Mensen denken in ieder geval van wel. Sinds het 'coronathuiswerken' zegt 70 procent productiever te zijn. Teamplayers zeggen van niet."

“De leidinggevende zit achter een scherm, net zoals de ondergeschikten. Als leidinggevende kun je nu alleen maar imponeren door je kennis en deskundigheid.”

Wat is het effect op leidinggevenden versus ondergeschikten?

"De machtsverschillen worden kleiner, thuiswerken werkt in die zin nivellerend. Veel van het leiderschap is gebaseerd op het fysieke. Leidinggevenden lopen wat rond op de werkvloer, maken hier en daar een praatje, ze zijn met hun hele lijf mensen aan het beïnvloeden. Daar kan ook het eigen kantoor een rol in spelen, de secretaresse, de leaseauto. Door het thuiswerken zijn die symbolen verdwenen. De leidinggevende zit achter een scherm, net zoals de ondergeschikten. Als leidinggevende kun je nu alleen maar imponeren door je kennis en deskundigheid."

Raken mensen hun werk eerder zat?

"Jazeker, er zijn heel veel bullshitjobs. Het enige leuke aan het werk is dan het contact met de collega's. Die mensen zitten nu ook thuis, dus het laatste leuke is nu ook weggevallen. Deze groep gaat wel op zoek naar ander werk, waar ze zingeving en identiteit aan kunnen ontlenen."

Top vijf beroepen die overwegend thuiswerkt (bron: CBS)

  • Auteurs en taalkundigen
  • Bedrijfskundigen en organisatieadviseurs
  • Overheidsbestuurders
  • ICT-managers
  • Docenten hoger onderwijs en hoogleraren

Wat is het grootste voordeel van het thuiswerken? En het grootste nadeel?

"Het grootste voordeel is meer autonomie en invloed op de dagindeling. Je hebt ook meer tijd om hobby's te beoefenen, voor de kinderen en om de verzorging van de kinderen beter te organiseren. De reistijd en de files vallen weg. Het grootste nadeel is het gemis aan collega's, de interactie. Dat is belangrijk voor de inhoud, de bevrediging die je uit je werk haalt, je eigen ontwikkeling. We krijgen een hele generatie slecht getrainde, slecht gesocialiseerde medewerkers."

Houden we dit nog een jaar vol?

"Nee. De maatschappelijke weerstand neemt ook toe. We zitten in een soort continue overlevingsstand, we zijn permanent angstig. Dat is slecht voor onze geestelijke gezondheid en de coronakilo's voor onze lichamelijke."

Aantal mensen dat regelmatig thuiswerkt, voor en na corona